Coğrafya 10
Ayarlar yalnızca bu cihazda saklanır. Hedef dakika değil soru sayısıdır: kitap açık kalan süreyi değil, çözdüğün soruyu sayar.
KOLAY HOCA
Kolay Hoca, zor dersleri çizgi roman gibi anlatır. Bu kitapta 10. sınıf coğrafyasının her konusunu Ece ile robot arkadaşı Volt anlatıyor: kısa sahneler, hareket eden çizimler ve oynayıp deneyebileceğin küçük düzenekler. Konu kafaya yerleşince hemen soruya geçiyorsun.
Kolay Hoca 10. sınıf dizisi.
Lise öğrencisi. Soru sormayı sever, ezberden nefret eder. Senin yerine "bu ne demek şimdi?" diye soran o.
Kolay Hoca'nın laboratuvar robotu. Bu sefer harita masasında ve okulun çatısındaki hava istasyonunda: katmanlı haritalar, veri tabloları ve grafiklerle, bir mahalleden bütün dünyaya kadar çizerek anlatır.
Nasıl çalışılır? (3 dakika, bir kez oku)
- Telefonu başka odaya koy ya da kitabı telefondan okuyorsan "Rahatsız Etme"yi aç. Telefon masada dururken, kapalı bile olsa, çalışma belleği düşüyor; bu ölçülmüş bir şey, laf değil.
- Her bölümde önce tahmin et. Tahminin tutmazsa üzülme: en çok, tutmayan tahminden sonra okunan açıklama akılda kalıyor.
- Okumak öğrenmek değildir. "Kendine sor" kutularının cevabını açmadan önce kendin söyle. Testte boş bırakmak serbest; kopya çekmek değil.
- Testin ilk 8 sorusu sırayla, kalanı karışık. Sınav da karışık sorar; karışık çözen öğrenci bir ay sonra çok daha fazla hatırlıyor. Testi iki türlü çözebilirsin: Sınav modu (hepsini çöz, sonunda puanını gör) ya da Alıştırma modu (her soruda hemen geri bildirim; yanlış yaparsan ipucu kendiliğinden açılır).
- Soruları defterde çöz. Ekranda göz gezdirmek yetmez; haritayı, grafiği ve tabloyu kâğıda çizdiğinde akılda kalır. Her ünitenin "Yazdırılabilir özet" sayfasını çıktı alıp yanında tutabilirsin.
- Yanlışların bir deftere düşer. 3 gün sonra kitap sana hatırlatır; o gün yanlışlarına dönüp testi bir daha çözersen konu kalıcı olur. Gece 23'ten sonra yeni konu açma; uykusuz beyin gündüz öğrendiğini kaydedemez.
- 25 dakika çalış, 5 dakika ara. Bir oturumda bir bölüm yeter. Her gün az, her gün.
Her ünitede 5 adım var, sırayla git
- 1 · ÇİZGİ ROMANSahneleri oku, çizimler hareket ederken izle. "Kafaya yaz" kutusu o sahnenin tek cümlelik özeti.
- 2 · 8 SORUHangi kural, harita ya da grafik okuması hangi soruda kullanılır, önce onu gör. Sonra 8 soruyu adım adım çözülmüş olarak incele.
- 3 · TEST30 soru. Cevapla, en altta "Testi bitir"e bas, puanını gör.
- 4 · ÇÖZÜMLER30 sorunun hepsi ayrı sayfada, anlatımıyla. Yanlış yaptıklarına mutlaka bak.
- 5 · KARIŞIK TEKRARÜnite başında çözdüğün 5 soruluk ön testin yeni hâli ve önceki ünitelerle karışık alıştırma. Ne kadar ilerlediğini burada görürsün.
Veli için bir sayfa · çocuğunuza nasıl destek olursunuz (2 dakika)
Bu kitap çocuğunuzun kendi başına çalışabilmesi için yazıldı. Araştırmalar, ailenin ilgisinin başarıyı artırdığını, baskısının ise azalttığını tutarlı biçimde gösteriyor. Yapabileceğiniz en etkili şeyler çoğunlukla küçük şeyler.
Ne yapmayın
- Puanı sormayın, kıyaslamayın. "Kaç yaptın?", "Kuzenin kaç yapmış?" soruları kaygıyı artırır; kaygılı öğrenci daha az çalışır.
- Yanlışı ayıplamayın. Bu kitapta yanlış bir veri; hangi adımda ayrıldığını gösterir. "Bunu nasıl bilmezsin" cümlesi öğrenmeyi keser.
- Süre saymayın. "Üç saat çalıştın mı?" yerine ne çözdüğü önemli. Kitap da dakika değil soru sayar.
Ne yapın
- Sessiz bir saat ayarlayın. Telefonun çalışılan odada olmaması, açık olmasa bile, dikkati ölçülebilir biçimde artırır.
- Uykuyu koruyun. Gece 23'ten sonra yeni konu verimsizdir; uyku, gündüz öğrenileni kalıcı yapan süreçtir.
- Haftada bir 10 dakika "süreç" sohbeti. "Bu hafta neyi anladın, nerede takıldın?" diye sorun ve dinleyin. Çözüm önermek zorunda değilsiniz.
- Takıldığı konuyu öğretmenine sordurun. "Öğretmenden yardım alabiliyorum" diyen öğrenciler uluslararası ölçmelerde belirgin biçimde daha başarılı.
Sorularda gereken her sayı (ölçek, koordinat, iklim ve nüfus verisi) sorunun içinde ya da kaynağıyla ve yılıyla verilir; gerçek veriler TÜİK, MGM, AFAD, HGM ve BM, FAO gibi resmî kaynaklardan alınır, kurgusal veri ve modeller öyle etiketlenir. Kitaptaki bütün haritalar şematiktir; sınırlar Türkiye Cumhuriyeti'nin resmî tutumuyla uyumlu çizilir. Kitap hiçbir yerde adresini, konumunu ya da fotoğrafını istemez; saha gözlemlerini bir yetişkinle yap. Konular MEB'in 2026 Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı'nın 10. sınıf öğrenme çıktılarına göre sıralandı; programın yedi ünitesi bu kitapta beş üniteye toplandı (küçük üniteler tematik komşusuyla birleşti).
Coğrafi Bakış ve Mekânsal Veri
Bir yeri anlamak için önce haritada yerini, sonra koşullarını, sonra çevresiyle bağlarını ve etkisini sorarız; uzaktan algılama ve CBS bu soruları veriye çevirir.
Bir yeri haritada göstermek, onu tanımak için yeter mi? Uydu görüntüsü bir harita mıdır? Aynı okul neden bir haritada nokta, ötekinde alan olur? Bu ünitede coğrafi bakışı, CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını ve nokta, çizgi, alan verisiyle harita yapmayı Ece ve Volt'la öğreneceksin. Ünitedeki kentler, mahalleler ve sayılar kurgusaldır.
Nerede ve nasıl bir yer?
Bu bölümde: Bir yerin haritadaki konumunu iki yolla söylemeyi öğreneceksin. Yerin temel coğrafi koşullarını tanımlayacak, altı temel kavramı bir metinde bulacaksın.
- konum — bir yerin haritadaki yeri · bu değildir: yalnız yerin adı
- mekân — insanın yaşadığı ve kullandığı yer · bu değildir: haritadaki boş bir nokta
- coğrafi koşul — yerin doğal ve beşerî özellikleri · bu değildir: yerin posta adresi
- dağılış — bir şeyin yeryüzüne yayılış biçimi · bu değildir: tek bir yerin adı
Bir arkadaşın "Kıyıköprü'yü haritada gösterebiliyorum, o hâlde orayı coğrafi olarak tanıyorum" diyor. Katılır mısın?
Hangisi Kıyıköprü limanının göreceli konumunu anlatır?
Bence bir yeri haritada gösterebiliyorsam onu coğrafi olarak tanıyorum.
Ama bu yanlış.
Konum, coğrafi bakışın yalnız ilk adımıdır. Kıyıköprü'yü haritada bulmak, limanın neden orada kurulduğunu söylemez. Bunun için koşula bakarız: kıyı düz, su derin. Sonra bağı ve etkiyi sorarız.
Coğrafi bakış merdiveni: Konum: Nerede? → Koşul: Nasıl bir yer? → Bağ: Nereye bağlı? → Etki: Neyi değiştiriyor?
Konum iki türlüdür. Mutlak konum, koordinatla ya da kare adıyla tek bir yeri gösterir. Göreceli konum, yeri çevresine göre anlatır: "köprünün güneyinde".
Koşul: doğal (yer şekli, iklim, su, toprak) ve beşerî (yol, liman, nüfus, iş) özelliklerdir.
Altı temel kavram: konum, mekân, zaman, hareket, dağılış, değişim.
Kelimelerle: Bir yeri tanımak için önce yerini, sonra özelliklerini sorarız.Terimler: konum: haritadaki yer · mekân: insanın yaşadığı ve kullandığı yer · dağılış: bir şeyin nerelere, nasıl yayıldığıKapat ve kendi kelimelerinle yaz: bu kutuyu görmeden kuralı ve bir örneğini bir kâğıda yaz, sonra karşılaştır.
Çapa: Kurgusal Kıyıköprü limanı C3 karesindedir. Göreceli konumu: "köprünün güneyinde, boğazın batı kıyısında".
Varyant 1: yalnızca yer işareti değişti: köprü yerine feribot hattı seçildi. Kare adresi değişir mi, göreceli konum cümlesi değişir mi?
Varyant 2: yalnızca limanın yeri değişti: liman karşı kıyıya, yine köprünün güneyine taşındı. İki bilgi değişir mi?
Varyant 3: yalnızca harita daha büyük bir kâğıda basıldı. Limanın konumu değişir mi?
Karşı-örnek: Göreceli konum, herkesin tanıdığı bir yer işareti yoksa işe yaramaz. "Büyük çınarın yanında" diye tarif edilen yeri, o çınarı bilmeyen bulamaz. O zaman kare adı ya da koordinat gerekir.
Kıyıköprü'ye sabah vardım. Kent, boğazın batı kıyısında, köprünün güneyinde kurulmuş. Kıyı düz, arkasında alçak tepeler var. Her yarım saatte bir feribot karşı kıyıya geçiyor. Balıkçı tekneleri kıyı boyunca sıralanmış. Yaşlı bir balıkçı, köprüden önce iskelenin çok kalabalık olduğunu anlattı. Şimdi karşı yamaçta yeni evler yükseliyor.
Gezi notundaki "Balıkçı tekneleri kıyı boyunca sıralanmış." cümlesi en çok hangi temel kavramı gösterir?
Gezi notundaki iki bilgi: "köprüden önce iskele çok kalabalıktı" ve "şimdi karşı yamaçta yeni evler yükseliyor". İkisi birlikte hangi kavramı gösterir?
Verilen temsil metin: bir köyün göreceli konumu yazıyla anlatılmış. Ötekini üret: kuzeyi yukarıda olan bir kroki (ölçeksiz, elle çizilmiş basit harita) çiz.
Cevabı göster
Kroki:
Neye karşılık? "Doğu kıyısı" kuzey yukarıdayken derenin sağıdır. "Kuzeyinde" yukarısı, "güneyinde" aşağısıdır.
İki temsilde aynı şeyi gösteren yer: metindeki "derenin üstünde" ↔ krokide değirmenin dere çizgisinin üzerine çizilmesi.
Ece, kurgusal Kıyıköprü limanını coğrafi bakışın dört basamağıyla tanıtıyor. Bilgi: gemiler limandan iki denize gider; limanın çevresinde balık hali ve depolar var. Hangi adımda yanlış yaptı?
- Konum: liman, boğazın batı kıyısında, köprünün güneyinde.
- Koşul: kıyı düz ve su derin; gemiler kolayca yanaşıyor.
- Bağ: limanın bağını göstermek için kare adını veriyorum: C3.
- Etki: limanın çevresinde balık hali ve depolar kurulmuş.
Cevap
Bağlar ve etkiler
Bu bölümde: Bir yerin yakın ve uzak çevresiyle bağlarını çözümleyeceksin. O yerin çevresindeki başka yerlere etkisini sorgulayıp dört cümlelik kısa bir rapor yazacaksın.
- bağ — yerler arasındaki insan ve mal akışı · bu değildir: yalnız iki yeri birleştiren yol
- yakın çevre — bir yere komşu olan yerler · bu değildir: yalnız aynı sokak
- uzak çevre — başka kentler, bölgeler ve ülkeler · bu değildir: haritada görünmeyen yerler
- etki — bir yerin çevresinde yarattığı değişiklik · bu değildir: yalnız kötü bir sonuç
Kıyıköprü'de boğaza bir köprü yapıldı. Bu köprüden kim etkilenir?
Hangisi Kıyıköprü'nün uzak çevresiyle bağına örnektir?
Bence bir yer yalnız çevresinden etkilenir; kendisi çevresini değiştirmez.
Ama bu yanlış.
Etki iki yönlüdür. Kıyıköprü rüzgârdan ve denizden etkilenir. Ama köprüsü feribot hattını, limanı da çevredeki işleri değiştirir. Bir etki kimine yarar, kimine zor gelir.
Programın soru dizisi: Ne? → Nerede? → Ne zaman? → Neden orada? → Neden önemli?
Ardından iki soru daha: bulunduğu ortamın özellikleri neler? Doğal ve beşerî ortamla nasıl bir ilişkisi var?
Bağ: yakın çevreyle (karşı kıyı, komşu mahalle) ve uzak çevreyle (başka kentler, ülkeler) kurulan ilişkidir.
Etki: bir yerin çevresindeki öteki yerleri değiştirmesidir. Etki olumlu ya da olumsuz, yakın ya da uzak olabilir. Etkiyi kanıtla yaz.
Kanıtı yüzdeyle yaz: düşüş payı = fark / ilk değer × 100
Kelimelerle: Bir yeri anlatırken önce ne olduğunu ve nerede olduğunu, sonra neden orada ve neden önemli olduğunu sorarız.Terimler: yakın çevre: komşu yerler · uzak çevre: başka kent, bölge, ülke · etki: çevrede yarattığı değişiklikKapat ve kendi kelimelerinle yaz: bu kutuyu görmeden kuralı ve bir örneğini bir kâğıda yaz, sonra karşılaştır.
Önce tahmin: köprü açılınca feribot hattına ne olur? Kendine söyle, sonra mercekleri sırayla aç.
Her mercekte haritada yeni bir katman görünür. Üç cümleden o merceğe uyanı seç. Dört cümle birleşince kısa raporun hazır olur. Yer ve sayılar kurgusaldır.
Kâğıt eşdeğeri: dört satırlık bir tablo çiz (konum, koşul, bağ, etki); haritaya bakarak her satıra bir cümle yaz.
Kendi kendini puanla · kısa rapor. Merak ettiğin bir coğrafi olay, olgu ya da mekân seç: bir köprü, bir göl, bir liman ya da bir dağ yolu. Coğrafi bakışı yansıtan dört cümlelik kısa bir rapor yaz. Ev adresi gibi kişisel bilgi kullanma; kitap bunu istemez.
Tam puan çalışma şuna benzer
Kıyıköprü feribot iskelesi, boğazın batı kıyısında, köprünün güneyindedir. Kıyı düz ve su derin olduğu için feribot kolayca yanaşır. Hat, karşı kıyıdaki mahalleleri kente bağlar; limandan kalkan gemiler ise iki denize gider. Köprü açıldıktan sonra günlük yolcu 12.000'den 4.800'e indi (kurgusal veri); iskele çevresindeki çay bahçelerinden bazıları kapandı.
- Konumu kare adı, koordinat ya da göreceli olarak verdim.
- Bir yakın, bir uzak bağ yazdım.
- Bir etki ve onun kanıtını (sayı, gözlem ya da kaynak) yazdım.
Verilen temsil harita: Kıyıköprü'nün bağ okları. Ötekini üret: bağları tabloya çevir. Sütunlar: yakın bağ, uzak bağ, nasıl kuruluyor?
Cevabı göster
| Bağ | Yakın mı, uzak mı? | Nasıl kuruluyor? |
|---|---|---|
| karşı kıyıdaki mahalleler | yakın | köprü ve feribot |
| başka kentler | uzak | batıya giden kara yolu |
| iki deniz ve başka limanlar | uzak | boğazdaki gemi yolu |
Neye karşılık? Haritadaki her ok tabloda bir satırdır. Okun ucu bağın yönünü, okun türü bağın aracını gösterir.
İki temsilde aynı şeyi gösteren yer: batıya giden yeşil ok ↔ "başka kentler · uzak · kara yolu" satırı.
Kurgusal veri: köprü açıldıktan sonra feribotun günlük yolcusu 12.000'den 4.800'e düştü. Aynı dönemde kıyıdaki çay bahçesi sayısı 20'den 14'e indi; kıyıdaki kiralar da arttı. Ece köprünün etkisini sorguluyor. Hangi adımda yanlış yaptı?
- Yolcu düşüşü: 12.000 − 4.800 = 7.200 kişi.
- Düşüşün payı: 7.200 / 12.000 × 100 = %60.
- Kapanan çay bahçesi: 20 − 14 = 6.
- Çay bahçeleri yalnız köprü yüzünden kapandı; başka neden aramaya gerek yok.
- Rapor cümlem: köprü, çay bahçelerinin kapanmasının tek nedenidir.
Cevap
CBS ve uzaktan algılama nerede kullanılır?
Bu bölümde: Uzaktan algılamanın ve CBS'nin ne işe yaradığını ayıracaksın. Kullanım alanlarını örneklerle sınıflayıp yorumlayacak, dijital araçlarda kişisel verini korumayı öğreneceksin.
- uzaktan algılama — yere dokunmadan uzaktan veri toplama · bu değildir: yalnız uzay araştırması
- uydu görüntüsü — uydunun çektiği ham görüntü · bu değildir: lejantlı bir harita
- CBS — konumlu veriyi saklayan ve çözümleyen sistem · bu değildir: yalnız yol tarifi uygulaması
- kişisel veri — kimliği belirlenebilir kişiye ilişkin bilgi · bu değildir: yalnız adın ve soyadın
Telefondaki yol tarifi uygulaması için hangisi doğru?
Tarlada suyun yetmediği köşeleri görmek için veriyi hangisi toplar?
Bence CBS, telefondaki yol tarifi uygulamasıdır.
Ama bu yanlış.
Yol tarifi, CBS'nin yalnız bir kullanımıdır. CBS sel alanını, okul yerini, otobüs güzergâhını, kıyı değişimini de çözümler. Ortak nokta: konumlu veriyi birleştirip karar vermek.
Bence paylaştığım konum ve fotoğraf yalnız bana ve arkadaşlarıma görünür.
Ama bu yanlış.
Paylaşılan bir fotoğraf başkalarına da ulaşabilir ve çekildiği yerin konumunu taşıyabilir. Evinin yeri bu yolla ortaya çıkabilir. Konum iznini kapatmak ve kimin göreceğini seçmek seni korur.
Uzaktan algılama: yeryüzüne dokunmadan, uydudan ya da uçaktan veri toplamaktır. Ürünü uydu görüntüsü ve hava fotoğrafıdır.
CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri): konumlu veriyi saklar, işler, çözümler ve haritada gösterir.
Kullanım alanları: afet (sel, yangın), tarım (su, ürün), şehir planlama (okul yeri). Ayrıca ulaşım (güzergâh, yol tarifi), çevre izleme (kıyı, orman) ve meteoroloji (bulut, hava tahmini).
Kişisel veri: kimliği belirli ya da belirlenebilir bir kişiye ait her bilgidir. Konumun, fotoğrafların ve ev adresin de buna girer. Paylaşmadan önce konum iznini ve kimin göreceğini kontrol edebilirsin.
İki görüntüden hesap: pay = su basan kare / tüm kare × 100 · değişim hızı = değişim / süre (ör. kıyı çizgisi yılda kaç metre geriledi).
Kelimelerle: Uzaktan algılama veriyi toplar; CBS o veriyi başka verilerle birleştirip çözümler ve gösterir.Terimler: uydu görüntüsü: ham veri · harita: seçilmiş ve lejantlı temsil · kişisel veri: seninle ilişkilendirilebilen her bilgiKapat ve kendi kelimelerinle yaz: bu kutuyu görmeden kuralı ve bir örneğini bir kâğıda yaz, sonra karşılaştır.
Çapa: Kurgusal görüntü: 40 tarla karesinin 10'u su altında; 1 kare = 1 hektar. Su basan pay: 10 / 40 × 100 = %25. Su basan alan: 10 hektar.
Varyant 1: yalnızca su basan kare sayısı 10'dan 6'ya indi. Pay artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Varyant 2: yalnızca görüntü genişledi: 50 tarla karesi var, su basan yine 10. Pay artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Varyant 3: yalnızca kare büyüklüğü değişti: 1 kare = 4 hektar. Pay ve su basan alan nasıl değişir?
Karşı-örnek: Görüntünün bir kısmını bulut örtüyorsa kare saymak işe yaramaz. Bulutun altındaki kareler "veri yok" sayılır; o bölge için başka günün görüntüsü gerekir.
Önce tahmin: sekiz işten kaçı yalnız uydu görüntüsüyle, kaçı yalnız var olan verileri birleştirerek yapılır? Kendine söyle, sonra kartları yerleştir.
Ölçüt: veriyi uzaktan toplamak uzaktan algılamadır. Var olan konumlu verileri birleştirip karar vermek CBS'dir. İkisi de gerekiyorsa "ikisi birden".
Kâğıt eşdeğeri: kâğıdı üç sütuna böl (uzaktan algılama, CBS, ikisi birden); sekiz işi sütunlara yaz ve her birinin yanına kullanım alanını ekle.
Harita masasındaki şeffaf asetatları üst üste koyunca nüfusun, yolların ve arsaların aynı yerde nasıl buluştuğunu görürsün. CBS de verileri konumlarına göre üst üste koyar.
Asetata yalnız bakarsın. CBS veriyi saklar, uzunluk, alan ve yüzde hesaplar; veri değişince haritayı yeniden çizer.
CBS görmekle kalmaz; hesaplar ve karar vermeye yardım eder.
Verilen temsil iki uydu görüntüsü (kurgusal, önce ve sonra). Ötekini üret: kareleri sayıp bir tablo yap ve su basan tarlaların yüzdesini yaz.
Cevabı göster
| önce | sonra | |
|---|---|---|
| tarla karesi | 25 | 16 |
| su basan tarla karesi | 0 | 9 |
Yüzde: su basan tarla / tarla × 100 = 9 / 25 × 100 = %36.
Neye karşılık? Görüntüdeki her kare tabloda bir sayıdır. Rengi değişen kareler "su basan" satırına gider.
İki temsilde aynı şeyi gösteren yer: sonra görüntüsündeki açık mavi kareler ↔ tablodaki 9.
Ece dört uygulamayı sınıflıyor. Ölçüt: veriyi uzaktan toplamak uzaktan algılama, verileri birleştirip karar vermek CBS'dir. Hangi adımda yanlış yaptı?
- Selden sonra su basan alanı uydu görüntüsünden görmek: uzaktan algılama.
- Nüfus ve yol verisiyle yeni okul yeri seçmek: CBS.
- Telefondaki yol tarifi uydu sinyali kullandığı için uzaktan algılamadır.
- İki yılın görüntüsünden kıyı değişimini ölçüp haritaya işlemek: ikisi birden.
- Sonuç: iki uzaktan algılama, bir CBS, bir ikisi birden.
Cevap
Vektör veri: nokta, çizgi, alan
Bu bölümde: Haritanın amacını belirleyecek, dijital küre görüntüsünden veri toplayacaksın. Her unsuru nokta, çizgi ya da alan diye ayıracak, harita türünü seçeceksin.
- vektör veri — unsuru nokta, çizgi, alanla gösterme · bu değildir: fotoğraf gibi ham görüntü
- nokta verisi — tek bir yeri gösteren işaret · bu değildir: yüzölçümü olan bir şekil
- çizgi verisi — uzanan bir unsuru gösteren hat · bu değildir: genişliği ölçülen bir yüzey
- alan verisi — yüzey kaplayan unsuru gösteren şekil · bu değildir: tek bir konum işareti
Aynı okul bir haritada nokta, başka bir haritada alan olarak çizilebilir mi?
Mahalle haritasında bir otobüs güzergâhı hangi veri türüyle gösterilir?
Bence bir unsurun veri türü sabittir: okul hep noktadır, dere hep çizgidir.
Ama bu yanlış.
Veri türünü ölçek ve amaç seçer. Okul, mahalle haritasında alan, ilçe haritasında noktadır. Geniş bir ırmak, büyük ölçekli haritada alan olarak da çizilebilir.
Üç vektör veri türü:
Nokta: tek bir yer (eczane, durak, kuyu). Yalnız konum verir.
Çizgi: uzanan unsur (yol, dere, sınır). Uzunluğu ölçülür.
Alan: yüzey kaplayan unsur (park, göl, pazar yeri). Yüzölçümü ölçülür.
Izgarada uzunluk: uzunluk = kare sayısı × kare kenarı.
Izgarada alan: alan = kare sayısı × bir karenin alanı.
Veri türünü ölçek ve amaç seçer. Harita küçüldükçe alanlar noktaya iner, küçük unsurlar kaybolur.
Harita türü amaca göre seçilir: yürüyüş yolu için ulaşım haritası, yeşil alanlar için arazi kullanımı haritası.
Sıra: amaç → yöntem ve araç → veri topla → nokta, çizgi, alan diye ayır → harita türünü seç
Kelimelerle: Tek bir yer noktadır, uzanan şey çizgidir, yüzey kaplayan şey alandır; ama ölçek küçülünce alan noktaya dönebilir.Terimler: vektör veri: nokta, çizgi, alan · dijital küre: yeryüzünü gösteren sanal küre · harita türü: haritanın konusuKapat ve kendi kelimelerinle yaz: bu kutuyu görmeden kuralı ve bir örneğini bir kâğıda yaz, sonra karşılaştır.
Çapa: Okul, ilçe haritasında bir noktadır.
Varyant 1: yalnızca harita büyüdü: aynı okul mahalle haritasında gösteriliyor. Veri türü değişir mi?
Varyant 2: yalnızca unsur değişti: okul yerine dere çiziliyor, harita yine ilçe haritası. Veri türü ne olur?
Varyant 3: yalnızca amaç değişti: harita, okulun yangın kaçış planı. Okul nasıl gösterilir?
Karşı-örnek: Bir sınır, ölçek ne olursa olsun çizgidir. Sınırın genişliği yoktur; hiçbir haritada alan ya da nokta olmaz.
Önce tahmin: haritayı küçültürsen park ve okul ne olur? Kendine söyle, sonra dene.
Görüntü kurgusal bir mahalleden. Bir unsur seç, sonra veri türünü seç. Doğru türde çizilen unsur tabloya yazılır. En sonda ölçeği küçült ve bileşenleri ekle. Gerçek bir adres ya da konum girilmez.
Kâğıt eşdeğeri: okulunun çevresini değil, bu kurgusal mahalleyi deftere kroki olarak çiz; unsurları nokta, çizgi, alan diye üç renkle işaretle ve yanına bir tablo yap.
Derine in (isteğe bağlı)
Raster veri (program dışı, ölçülmez). Bu ünitede vektör veri kullanılır: nokta, çizgi, alan. Uydu görüntüsü ise küçük karelerden oluşur; her kare bir renk ya da değer taşır. Bu kareli veriye raster veri denir. İki veri türü birlikte kullanılabilir.
Verilen temsil ham görüntü (kurgusal mahalle). Ötekini üret: her unsuru yazan bir vektör veri tablosu yap: unsur, veri türü, neden.
Cevabı göster
| Unsur | Veri türü | Neden? |
|---|---|---|
| park | alan | yüzey kaplıyor |
| gölet | alan | yüzey kaplıyor |
| okul | alan | yüzey kaplıyor |
| pazar yeri | alan | yüzey kaplıyor |
| ana yol | çizgi | uzanan unsur |
| dere | çizgi | uzanan unsur |
| eczane | nokta | tek bir yer |
| otobüs durağı | nokta | tek bir yer |
Neye karşılık? Görüntüdeki renkli yüzeyler alan, uzun ince şeritler çizgi, küçük tek yapılar noktadır.
İki temsilde aynı şeyi gösteren yer: görüntüdeki gri geniş şerit ↔ tablodaki "ana yol · çizgi" satırı.
Ece, kurgusal Harita Mahallesi'nin mahalle haritası için vektör veri tablosu yapıyor. Hangi adımda yanlış yaptı?
- Eczane tek bir yapı: nokta.
- Otobüs güzergâhı uzanıyor: çizgi.
- Gölet haritada küçük görünüyor ve tek bir yerde: nokta.
- Park yüzey kaplıyor: alan.
- Sonuç: iki nokta, bir çizgi, bir alan.
Cevap
Haritaya işle ve kullan
Bu bölümde: Topladığın verileri haritaya işleyecek, başlık, lejant, ölçek ve yön okuyla bileşenleri oluşturacaksın. Haritayı amacına göre kullanıp gerektiğinde güncelleyeceksin.
- lejant — haritadaki işaretlerin anlamı · bu değildir: haritanın başlığı
- bileşen — haritayı okunur yapan temel parça · bu değildir: haritadaki süs
- altlık harita — veriyi üstüne işlediğin temel harita · bu değildir: bitmiş konulu harita
- güncelleme — değişen veriyi haritaya yeniden işleme · bu değildir: haritayı baştan çizmek
Ece harita yaptı ama lejant koymadı; renklerin anlamını bir tek o biliyor. Bu harita başkasının işini görür mü?
Ece'nin haritasında kırmızı daireler eczaneyi gösteriyor. Bunu okuyanın bilmesi için haritada ne olmalı?
Bence uydu görüntüsü de bir haritadır; üstüne bir şey eklemeye gerek yok.
Ama bu yanlış.
Uydu görüntüsü ham veridir; her şey içindedir ama hiçbir şey adlandırılmamıştır. Harita, amaca göre seçilmiş, nokta, çizgi, alan diye sınıflanmış ve lejantlı bir temsildir.
Bence lejantsız harita da haritadır; renkleri herkes anlar.
Ama bu yanlış.
Renklerin anlamı haritadan haritaya değişir. Mavi bir haritada dere, başka birinde otobüs hattıdır. Lejant yoksa okuyan tahmin eder ve yanılabilir.
Haritanın bileşenleri: başlık (ne, nerede), lejant (işaretlerin anlamı), ölçek ya da "ölçeksiz" notu, yön oku, kaynak ve tarih.
Kontrol listesi: amaç yazılı mı? Her unsur doğru türde mi? Lejantta her işaret var mı? Ölçek ve yön oku var mı? Tarih ve kaynak yazılı mı?
Kullan: haritayı amacına göre oku; güvenli yol için yaya geçidine bak.
Yeniden kullan: değişen veriyi işle, güncelleme tarihini yaz.
Kelimelerle: Harita başkası için yapılır; okuyan, işaretlerin anlamını lejanttan, yönü yön okundan, uzaklığı ölçekten öğrenir.Terimler: lejant: işaretlerin açıklaması · altlık harita: veriyi üstüne işlediğin temel harita · güncelleme: değişeni yeniden işlemeKapat ve kendi kelimelerinle yaz: bu kutuyu görmeden kuralı ve bir örneğini bir kâğıda yaz, sonra karşılaştır.
Ece mahalleyi elle kroki olarak çizdi; uzaklıkları ölçmedi. Ölçek çubuğunun yerine ne yazar?
Derine in (isteğe bağlı)
CBS mi, kâğıt ve kalem mi? Elle çizilen harita bir kez çizilir; bir şey değişince yeniden çizmek gerekir. CBS'de veri tabloda durur; değişen satır düzeltilir, harita kendiliğinden yenilenir. Elle çizim ise elektrik ve cihaz istemez, arazide hızlıdır. İkisi amaca göre seçilir.
Verilen temsil tablo: üç unsurun veri türü ve yeri. Ötekini üret: 6 sütun (A–F) ve 8 satırlık bir ızgaraya bu unsurları çiz ve bir lejant ekle.
| Unsur | Veri türü | Yeri |
|---|---|---|
| okul | alan | B–D sütunu, 7–8. satır |
| ana yol | çizgi | 6. satır boyunca |
| eczane | nokta | F7 karesi |
Cevabı göster
Çizim:
Neye karşılık? "B–D sütunu, 7–8. satır" altı karelik bir yüzeydir: alan. "6. satır boyunca" uzanan bir hattır: çizgi. "F7" tek bir karedir: nokta.
İki temsilde aynı şeyi gösteren yer: tablodaki "nokta" ↔ lejanttaki kırmızı daire.
Ece okula güvenli yürüyüş yolu haritası yapıyor. Hangi adımda yanlış yaptı?
- Amaç: okula güvenli yürüyüş yolu.
- Veri: dijital küre görüntüsünden yolları, yaya geçitlerini ve okulu topladım.
- Veri türü: yollar çizgi, yaya geçitleri nokta, okul alan.
- Bileşen: başlık yazdım; renklerin anlamını ben bildiğim için lejanta ve yön okuna gerek yok.
- Kullanım: haritayı kardeşime verdim; o da yolu kolayca bulur.
Cevap
Soru: kurgusal Harita Mahallesi'nin mahalle haritasında hangileri alan verisiyle gösterilir? Doğru bulduğun hücrelere dokun, sonra kontrol et.
Neden? (kontrol ettikten sonra aç)
Alan: 1 park, 3 gölet, 5 pazar yeri ve 8 okul; dördü de yüzey kaplar.
Alan olmayanlar: 2 eczane ve 6 durak noktadır; 4 ana yol ve 7 dere çizgidir. 9: mahalle haritası mahallenin kendisidir; mahalle bu haritada ayrı bir unsur olarak çizilmez. İlçe haritasında alan, il haritasında nokta olur.
Bugün öğrendiğim en önemli şey (coğrafi bakış, CBS ya da vektör veriyle ilgili tek cümle):
Hâlâ bulanık olan (konum mu, bağ ve etki mi, uzaktan algılama mı, veri türü mü, bileşenler mi?):
Kendi örneğim (günlük hayatta gördüğüm bir harita ya da uydu görüntüsü kullanımı):
Hangi kural ya da okuma, hangi soruda?
Soru hangi kelimeyi söylüyorsa o satıra bak.
| Kural ya da okuma | Soru hangi kelimeyi söyleyince | Terimler |
|---|---|---|
| Coğrafi bakış: konum → koşul → bağ → etki | "nerede", "nasıl bir yer", "nereye bağlı", "etkisi" | Konum yeri, koşul özellikleri, bağ ilişkileri, etki çevrede yarattığı değişikliği söyler. |
| Programın soru dizisi | "Ne? Nerede? Ne zaman? Neden orada? Neden önemli?" | Önce ne ve nerede, sonra neden orada ve neden önemli. |
| Mutlak / göreceli konum | "kare", "koordinat", "…nın güneyinde" | Mutlak: tek bir adres. Göreceli: çevredeki bir yer işaretine göre. |
| pay = parça / bütün × 100 | "yüzde kaç", "düşüş", "su basan pay" | Düşüşte bütün = ilk değer; görüntüde bütün = tüm tarla karesi. |
| değişim hızı = değişim / süre | "yılda", "ne kadar hızla" | Birim: değişimin birimi / yıl (ör. m/yıl). |
| Uzaktan algılama mı, CBS mi? | "uydu görüntüsü", "birleştir", "yer seç", "harita hazırla" | Uzaktan toplamak: uzaktan algılama. Verileri birleştirip karar: CBS. İkisi gerekiyorsa ikisi birden. |
| Vektör veri: nokta, çizgi, alan | "tek yer", "uzanan", "yüzey", "ölçek küçüldü" | Nokta konum, çizgi uzunluk, alan yüzölçümü taşır. Tür ölçeğe ve amaca göre değişir. |
| uzunluk = kare sayısı × kare kenarı · alan = kare sayısı × kare alanı | "kaç metre", "kaç m²", "ızgara" | Kare kenarı soruda verilir; kare alanı = kenar × kenar. |
| Bileşen kontrolü | "lejant", "ölçek", "yön oku", "başlık" | Başlık, lejant, ölçek ya da "ölçeksiz", yön oku, kaynak ve tarih. |
| Kaynak kontrolü | "kanıt", "paylaşım", "görüntü ne zaman" | Kim yayımladı, ne zaman çekildi, kanıt iddiayı sınıyor mu? |
- Verilenleri yaz: dört cümle; hepsi kurgusal Kıyıköprü limanı hakkında.
- Ne isteniyor? (a) Her cümlenin basamağı; (b) uzak çevreyle ilgili cümle.
Coğrafi bakış merdiveni. Her cümlenin hangi soruyu cevapladığını buluyorum.
- Ölçek: yerel (Kıyıköprü limanı) → bölgesel (iki deniz).
- Kural: konum "nerede", koşul "nasıl bir yer", bağ "nereye bağlı", etki "neyi değiştiriyor" sorusunun cevabıdır (1.1 ve 1.2 Kafaya yaz).Her basamak ayrı bir soruya cevap verir; cümlenin hangi soruyu cevapladığına bakıyorum.
- Temsili oku: anahtar sözcükler: "güneyinde", "düz, derin", "gider", "kurulmuştur".
- (a) 1 konum (yer işaretine göre yer); 2 koşul (doğal özellik); 3 bağ (başka yerlerle ilişki); 4 etki (limanın çevrede yarattığı değişiklik).Uzak çevre: kentin sınırını aşan yerler; yakın çevre: komşu yerler.
- (b) 3. cümle: iki deniz ve oradaki limanlar kentin uzak çevresidir.
Dört cümle dört farklı basamağa düştü; her basamaktan bir tane. Uzak çevre cümlesi limanın dışına, iki denize uzanıyor; yerel bir cümle değil.
- Verilenleri yaz: önce = 12.000 yolcu/gün; sonra = 4.800 yolcu/gün (kurgusal).
- Ne isteniyor? (a) fark; (b) düşüşün yüzdesi; (c) basamak.
Değişimi yüzdeyle anlatmak. Önce farkı, sonra ilk değere göre payı buluyorum.
- Ölçek: yerel (feribot hattı).
- Kural: düşüş payı = fark / ilk değer × 100 (1.2 Kafaya yaz).
- (a) fark = 12.000 − 4.800 = 7.200 yolcu.
- (b) düşüş payı = 7.200 / 12.000 × 100 = %60.
ara adımı göster
7.200 / 12.000 = 0,6; 0,6 × 100 = 60.
son adımı sen tamamla
- (c) Etki: köprü, çevresindeki feribot hattını değiştirmiştir.
%60, yarıdan biraz fazla: 12.000 / 2 = 6.000 ve kalan 4.800 bundan az. Düşüş yüzdesi 0 ile 100 arasında olmalı; öyle.
- Verilenleri yaz: dört iş; her biri bir veri toplama ya da karar işi.
- Ne isteniyor? Her iş için uzaktan algılama / CBS / ikisi birden ve kullanım alanı.
Sınıflama ölçütü. Her işte önce veri toplanıyor mu, sonra veriler birleştiriliyor mu diye bakıyorum.
- Ölçek: yerel (tarla, okul) → bölgesel (bulutlar, kıyı).
- Kural: veriyi uzaktan toplamak uzaktan algılamadır; konumlu verileri birleştirip karar vermek CBS'dir (1.3 Kafaya yaz).Ölçüt, işin ne yaptığına bakar: veri mi topluyor, veriyi mi birleştiriyor?
- Temsili oku: fiillere bak: "görmek", "izlemek" toplamaktır; "birleştirip seçmek" karardır; "ölçüp haritaya işlemek" ikisidir.Fiil işin türünü ele verir; ama fiilin nesnesine de bak: neyi görüyor, neyi birleştiriyor?
- Uygula: (1) uzaktan algılama, afet · (2) CBS, şehir planlama · (3) ikisi birden, çevre izleme · (4) uzaktan algılama, meteoroloji.
Dört işin ikisi uzaktan algılama, biri CBS, biri ikisi birden. Her kullanım alanı işin kendisiyle uyumlu: sel afet, okul yeri şehir planlama, bulut meteoroloji.
- Verilenleri yaz: 8 × 5 = 40 karelik iki görüntü; 1 kare = 1 ha.
- Ne isteniyor? (a) tarla karesi; (b) su basan kare ve pay; (c) su basan alan; (d) yerleşme.
Önce–sonra karşılaştırması. Renkleri okuyup kareleri sayıyorum, sonra payı ve alanı buluyorum.
- Ölçek: yerel (bir ova).
- Temsili oku: koyu mavi 1 sütun akarsu (5 kare); turuncu 1 sütun yerleşme (5 kare); yeşil tarla; açık mavi su basan yer.Temsili okumadan saymaya başlamıyorum: önce her rengin ne olduğunu belirliyorum.
- (a) tarla = 40 − 5 − 5 = 30 kare.
- (b) sonra görüntüsünde açık mavi kare: 6. Pay = 6 / 30 × 100 = %20.Pay için bütünü doğru seçmek: soru "tarlaların yüzde kaçı" diyor, bütün 30.
- (c) alan = 6 kare × 1 ha = 6 ha.
- (d) Turuncu 5 kare iki görüntüde de aynı; yerleşme su altında kalmadı.
Pay %20: beş tarladan biri. Sonra görüntüsünde açık mavi kareler seyrek; beşte bir makul. Alan birimi hektar; 6 ha = 60.000 m².
Önce ve sonra görüntüsünde su karelerini ayrı ayrı say: önce 5, sonra 5 + 6 = 11. Fark 11 − 5 = 6.
İki görüntüyü üst üste düşün; yalnız rengi değişen kareleri say: 6.
Hangisi ne zaman? Kısa yol, iki görüntü aynı yeri aynı ızgarayla gösteriyorsa işler. Görüntüler kaymışsa ya da bir kısmını bulut örtüyorsa uzun yola dön.
- Verilenleri yaz: kare kenarı = 50 m; kare alanı = 50 × 50 = 2.500 m².
- Ne isteniyor? (a) yol, (b) dere uzunluğu; (c) park alanı; (d) eczanenin ölçüsü.
Vektör verinin ölçüsü. Çizgide kareleri sayıp kenarla, alanda kareleri sayıp kare alanıyla çarpıyorum.
- Ölçek: yerel (bir mahalle).
- Temsili oku: ana yol 12 kare boyunca; dere 2 kare doğuya, 6 kare güneye; park 4 × 3 kare; eczane tek nokta.
- (a) uzunluk = 12 × 50 = 600 m.
- (b) uzunluk = (2 + 6) × 50 = 8 × 50 = 400 m.
- (c) alan = (4 × 3) × 2.500 = 12 × 2.500 = 30.000 m².
son adımı sen tamamla
- (d) Yazılamaz: nokta verisi yalnız konum taşır; uzunluğu ya da alanı yoktur.
600 m'lik yol birkaç dakikalık yürüyüştür; mahalle için makul. Park 30.000 m²: kenarları 4 × 50 = 200 m ve 3 × 50 = 150 m; bir mahalle parkı için makul. Uzunluk m, alan m².
- Verilenleri yaz: alanlar: park 12, okul 6, gölet 4, pazar yeri 4 kare; çizgi: ana yol, dere; nokta: eczane, durak. Kabul: 6 kare ve üstü nokta olur.
- Ne isteniyor? İlçe ve il haritasında her unsurun ne olacağı.
Genelleme. Her unsur için "bu ölçekte yüzeyi görünür mü, yeri önemli mi?" diye soruyorum.
- Ölçek: yerel (mahalle) → bölgesel (ilçe, il).
- Kural: harita küçüldükçe alanlar noktaya iner, küçük unsurlar kaybolur (1.4 Kafaya yaz).
buradan sonrasını sen çöz
- (a) Gösterilmez: gölet, pazar yeri, eczane, otobüs durağı. Gölet ve pazar yeri 6 kareden küçük; eczane ve durak zaten nokta.
- (b) Nokta olur: park ve okul. İkisi de en az 6 kare; yüzeyleri artık seçilmez, yerleri önemlidir.
- (c) Mahalle, öteki mahallelerin arasında bir alan olur.
- (d) İl haritasında mahalle tek bir nokta olur.
Ölçek küçüldükçe gösterilen unsur azaldı: mahallede 8, ilçede 4 (iki nokta, iki çizgi), ilde yalnız ana yol ve mahallenin noktası. Harita küçülürken ayrıntının azalması beklenir.
Önce amacı yaz (ilçedeki okulları ve parkları göstermek), sonra her unsur için görünür mü diye karar ver, en son türünü seç.
Hazır bir veri türü tablon varsa ilçe sütununu doğrudan oku.
Hangisi ne zaman? Kısa yol yalnız amaç aynıysa işler. Amaç değişirse (ör. eczaneleri gösteren bir sağlık haritası) eczane ilçe haritasında da nokta olarak girer; uzun yola dön.
- Verilenleri yaz: öğrenci = 600; ilçe haritasında okul nokta; mahalle haritasında okul 3 × 2 kare; kare kenarı = 50 m.
- Ne isteniyor? Sonucun makul olup olmadığı, yanlış varsayım ve doğru değer.
Mantıksız sonuç: işlem doğru, sonuç gerçekle çelişiyor. Yanlış varsayımı veri türünde arıyorum.
- Ölçek: yerel (okul) → ilçe haritası ile mahalle haritası arasında geçiş.
- Aritmetik: 0 / 600 = 0. İşlem doğru.Aritmetik doğru olabilir ama veri yanlış türdeyse sonuç anlamsız olur.
- Varsayım: noktanın alanını okulun alanı saymak. Nokta verisi yalnız konum taşır; yüzölçümü taşımaz.Veri türü, taşıdığı ölçüyü belirler: nokta konum, çizgi uzunluk, alan yüzölçümü.
- Doğru veri: alan = (3 × 2) × 2.500 = 6 × 2.500 = 15.000 m².
- Doğru değer: 15.000 / 600 = 25 m² öğrenci başına.
Bahçesi olan bir okulda öğrenci başına 0 m² imkânsızdır. 25 m², yani 5 m × 5 m: her öğrenciye bir odacık kadar bahçe; makul.
- Verilenleri yaz: iddia: "hiç park yok"; kanıt: 10 yıl önce çekilmiş görüntü; ek: konum bilgisi açık bir ev fotoğrafı.
- Ne isteniyor? (a) kanıtın gücü; (b) sorulacak iki bilgi; (c) kişisel veri riski.
Kaynak kontrolü ve kişisel veri. Önce kanıtın tarihine, sonra kaynağına, en son paylaşımın riskine bakıyorum.
- Ölçek: yerel (bir mahalle, bir ev).
- Kural: kanıt iddiayla aynı zamanı ve yeri göstermeli; kaynağı belli olmalı. Konum ve ev fotoğrafı kişisel veridir.
buradan sonrasını sen çöz
- (a) Kanıtlamaz. 10 yıl önceki görüntü bugünü göstermez; bu sürede park yapılmış olabilir.
- (b) Görüntü ne zaman çekildi ve kim yayımladı? Güncel bir görüntü ya da resmî bir kaynak aranmalı.
- (c) Konum bilgisi açık fotoğraf evin yerini herkese gösterebilir. Paylaşmadan önce konum izni kapatılabilir.
İddia bugünü anlatıyor, kanıt on yıl öncesini: zamanlar uyuşmuyor. Kişisel veri riski de gerçek: konum bilgisi fotoğrafla birlikte yayılır.
Buna göre
I. Selin yayılışı uzaktan algılamayla toplanan veriye dayanarak belirlenmiştir.
II. Tarla karelerinin %20'si su altında kalmıştır.
III. Yardım güzergâhını çizmek için yalnız uydu görüntüsü yeterlidir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III
- Ne veriliyor? İki görüntü; 40 tarla karesinden 8'i su altında; güzergâh CBS'de yollarla birleştirilerek çizildi.
- Ne isteniyor? Üç yargının doğru olup olmadığı; şıklar öncül kümesi.
- Hangi kavram / ölçek? Uzaktan algılama ve CBS ayrımı; pay hesabı. Ölçek: yerel (bir ova).
- Birim kontrolü / okuma tuzağı: II'de bütün 40 tarla karesidir. III'teki "yalnız" sözcüğü metinle çelişir.
Her yargıyı metinle sına: veri nereden geldi, pay neye göre, güzergâh için ne kullanıldı?
- I: selin yayılışı uydu görüntüsünden görüldü; uzaktan algılama. Doğru.
- II: pay = 8 / 40 × 100 = %20. Doğru.
- III: güzergâh, görüntü köy yollarıyla birleştirilerek çizildi; bu CBS işidir. "Yalnız uydu görüntüsü" yanlış.
%20, beş karede bir: 40'ın beşte biri 8. Metin iki aracı da anıyor; tek araç diyen yargı çelişkili.
- Ne veriliyor? Izgara; kare kenarı 50 m; gölet yeşil kenarlı bir alan.
- Ne isteniyor? (a) okuma; (b) alan hesabı; (c) ölçek değişince ne olacağı.
- Hangi kavram / ölçek? Alan verisinin ölçüsü; genelleme. Ölçek: yerel (mahalle) → il.
- Birim kontrolü / okuma tuzağı: alan birimi m²; kare alanı = 50 × 50 = 2.500 m², 50 değil.
Önce kareleri say, sonra kare alanıyla çarp, en son küçük ölçekte bu yüzeyin görünüp görünmeyeceğini düşün.
- (a) Doğrudan okuma: gölet 2 sütun × 2 satır = 4 kare.
- (b) Tek adım hesap: alan = 4 × 2.500 = 10.000 m².
- (c) Çıkarım: gösterilmez. İl haritasında bütün mahalle tek bir noktadır; mahalledeki küçük bir gölet seçilemez.
10.000 m², yani 100 m × 100 m: bir mahalle göleti için makul. Mahallenin tamamı ilde nokta olduğuna göre içindeki gölet de ayrıca görünmez.