Matematik 10
Ayarlar yalnızca bu cihazda saklanır. Hedef dakika değil soru sayısıdır: kitap açık kalan süreyi değil, çözdüğün soruyu sayar.
KOLAY HOCA
Kolay Hoca, zor dersleri çizgi roman gibi anlatır. Bu kitapta 10. sınıf matematiğinin her konusunu Ece ile robot arkadaşı Volt anlatıyor: kısa sahneler, hareket eden çizimler ve oynayıp deneyebileceğin küçük düzenekler. Konu kafaya yerleşince hemen soruya geçiyorsun.
Lise öğrencisi. Soru sormayı sever, ezberden nefret eder. Senin yerine "bu ne demek şimdi?" diye soran o.
Kolay Hoca'nın robotu. Bu sefer kareli tahtanın başında: dik üçgen, koordinat düzlemi, iki yönlü tablo, pergel ve cetvelle çizerek anlatır.
Nasıl çalışılır? (3 dakika, bir kez oku)
- Telefonu başka odaya koy ya da kitabı telefondan okuyorsan "Rahatsız Etme"yi aç. Telefon masada dururken, kapalı bile olsa, çalışma belleği düşüyor; bu ölçülmüş bir şey, laf değil.
- Her bölümde önce tahmin et. Tahminin tutmazsa üzülme: en çok, tutmayan tahminden sonra okunan açıklama akılda kalıyor.
- Okumak öğrenmek değildir. "Kendine sor" kutularının cevabını açmadan önce kendin söyle. Testte boş bırakmak serbest; kopya çekmek değil.
- Testin ilk 8 sorusu sırayla, kalanı karışık. Sınav da karışık sorar; karışık çözen öğrenci bir ay sonra çok daha fazla hatırlıyor. Testi iki türlü çözebilirsin: Sınav modu (hepsini çöz, sonunda puanını gör) ya da Alıştırma modu (her soruda hemen geri bildirim; yanlış yaparsan ipucu kendiliğinden açılır).
- Hesap sorularını defterde çöz. Ekranda göz gezdirmek yetmez; kâğıda yazdığın adım akılda kalır. Her ünitenin "Yazdırılabilir özet" sayfasını çıktı alıp yanında tutabilirsin.
- Yanlışların bir deftere düşer. 3 gün sonra kitap sana hatırlatır; o gün yanlışlarına dönüp testi bir daha çözersen konu kalıcı olur. Gece 23'ten sonra yeni konu açma; uykusuz beyin gündüz öğrendiğini kaydedemez.
- 25 dakika çalış, 5 dakika ara. Bir oturumda bir bölüm yeter. Her gün az, her gün.
Her ünitede 5 adım var, sırayla git
- 1 · ÇİZGİ ROMANSahneleri oku, çizimler hareket ederken izle. "Kafaya yaz" kutusu o sahnenin tek cümlelik özeti.
- 2 · 8 SORUHangi formül hangi soruda kullanılır, önce onu gör. Sonra 8 soruyu adım adım çözülmüş olarak incele.
- 3 · TEST30 soru. Cevapla, en altta "Testi bitir"e bas, puanını gör.
- 4 · ÇÖZÜMLER30 sorunun hepsi ayrı sayfada, anlatımıyla. Yanlış yaptıklarına mutlaka bak.
- 5 · KARIŞIK TEKRARÜnite başında çözdüğün 5 soruluk ön testin yeni hâli ve önceki ünitelerle karışık alıştırma. Ne kadar ilerlediğini burada görürsün.
Veli için bir sayfa · çocuğunuza nasıl destek olursunuz (2 dakika)
Bu kitap çocuğunuzun kendi başına çalışabilmesi için yazıldı. Araştırmalar, ailenin ilgisinin başarıyı artırdığını, baskısının ise azalttığını tutarlı biçimde gösteriyor. Yapabileceğiniz en etkili şeyler çoğunlukla küçük şeyler.
Ne yapmayın
- Puanı sormayın, kıyaslamayın. "Kaç yaptın?", "Kuzenin kaç yapmış?" soruları kaygıyı artırır; kaygılı öğrenci daha az çalışır.
- Yanlışı ayıplamayın. Bu kitapta yanlış bir veri; hangi adımda ayrıldığını gösterir. "Bunu nasıl bilmezsin" cümlesi öğrenmeyi keser.
- Süre saymayın. "Üç saat çalıştın mı?" yerine ne çözdüğü önemli. Kitap da dakika değil soru sayar.
Ne yapın
- Sessiz bir saat ayarlayın. Telefonun çalışılan odada olmaması, açık olmasa bile, dikkati ölçülebilir biçimde artırır.
- Uykuyu koruyun. Gece 23'ten sonra yeni konu verimsizdir; uyku, gündüz öğrenileni kalıcı yapan süreçtir.
- Haftada bir 10 dakika "süreç" sohbeti. "Bu hafta neyi anladın, nerede takıldın?" diye sorun ve dinleyin. Çözüm önermek zorunda değilsiniz.
- Takıldığı konuyu öğretmenine sordurun. "Öğretmenden yardım alabiliyorum" diyen öğrenciler uluslararası ölçmelerde belirgin biçimde daha başarılı.
Sorularda gereken her sabit ve yaklaşık değer (ör. √2, √3, sin 40°) sorunun içinde verilir. Hesap makinesi gerekmez; gerekiyorsa soruda yazar.
Bu kitap, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaöğretim Matematik Dersi Öğretim Programı'nın (2026 sürümü) 10. sınıf kazanımlarına göre hazırlanmıştır.
Trigonometrik Oranlar ve Üçgenler
Benzer üçgenlerde oranlar değişmez; bu yüzden bir açı kendi oranlarını taşır.
Bir rampanın eğimi, bir direğin gölgesi, iki gemi arasındaki uzaklık: hepsi üçgen sorusudur. Bu ünitede dik üçgendeki dört oranı, birim çemberle geniş açıları, üçgenin yardımcı elemanlarını, alanın nasıl değiştiğini ve sinüs ile kosinüs teoremlerini Ece ve Volt'la öğreneceksin.
Benzer dik üçgenler: dört oran ve özel açılar
Bu bölümde: Benzer dik üçgenlerde kenar oranlarının neden eşit çıktığını göreceksin. Dört oranı adlandıracak ve 30°, 45°, 60° açılarının oranlarını kendin çıkaracaksın.
- hipotenüs — dik açının karşısındaki en uzun kenar · bu değildir: dik açının yanındaki kenarlar
- karşı dik kenar — açının tam karşısındaki dik kenar · bu değildir: açının kolu olan dik kenar
- trigonometrik oran — iki kenar uzunluğunun bölümü · bu değildir: tek bir kenarın uzunluğu
- tümler açılar — toplamı 90° olan iki açı · bu değildir: toplamı 180° olan iki açı
3-4-5 üçgeninin her kenarını 3 katına çıkarıp 9-12-15 yapıyoruz. En küçük açının sinüsü ne olur?
Kenarları 6, 8 ve 10 cm olan dik üçgende x, 6 cm'lik kenarın karşısındaki açı. tan x kaçtır?
Ters görev: tan x = 1 olan bir dik üçgen kur. x'in karşısı ve komşusu hangi çift olabilir?
Bence büyük üçgende sin 30° daha büyüktür; kenarlar uzadıkça oran da büyür.
Ama bu yanlış.
sin 30° bir orandır, uzunluk değildir. Hipotenüsü 2 cm olan üçgende karşı kenar 1 cm, hipotenüsü 10 cm olanda 5 cm. İkisinde de oran 1/2 çıkar.
sin x = karşı / hipotenüs · cos x = komşu / hipotenüs
Kelimelerle: sinüs, açının karşısındaki kenarın hipotenüse oranıdır. Kosinüs, açının yanındaki dik kenarın hipotenüse oranıdır.Harfler: x: dar açı · karşı: x'in karşısındaki dik kenar · komşu: x'in kolu olan dik kenar · hipotenüs: dik açının karşısındaki kenartan x = karşı / komşu · cot x = komşu / karşı
Kelimelerle: tanjant karşının komşuya, kotanjant komşunun karşıya oranıdır. İkisi birbirinin tersidir.Harfler: tan: tanjant · cot: kotanjantsin x = cos(90° − x)
Kelimelerle: bir açının sinüsü, tümlerinin kosinüsüne eşittir.Harfler: 90° − x: x'in tümleri (toplamları 90°)Özel açılar (eşkenar üçgenin yarısından ve ikizkenar dik üçgenden):
| x | 30° | 45° | 60° |
|---|---|---|---|
| sin x | 1/2 | √2/2 | √3/2 |
| cos x | √3/2 | √2/2 | 1/2 |
| tan x | √3/3 | 1 | √3 |
| cot x | √3 | 1 | √3/3 |
Oran bir uzunluk değildir. Benzer üçgenlerde kenarlar birlikte büyür, oran aynı kalır.
Kapat ve kendi kelimelerinle yaz: bu kutuyu görmeden formülü ve harflerin anlamını bir kâğıda yaz, sonra karşılaştır.
Çapa: Hipotenüsü 2 cm olan dik üçgende 30°'nin karşısındaki kenar 1 cm: sin 30° = 1/2.
Varyant 1: yalnızca üçgen büyüdü: hipotenüs 10 cm oldu. sin 30° artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Varyant 2: yalnızca açı 30°'den 60°'ye çıktı. Sinüs artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Varyant 3: yalnızca sinüs yerine 60°'nin kosinüsü soruldu (60°, 30°'nin tümleri). Değer artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Karşı-örnek: oran tanımı yalnızca dik üçgende işler. Kenarı 2 cm olan eşkenar üçgende 60°'nin karşısı 2 cm, en uzun kenar da 2 cm. 2/2 = 1 çıkar; oysa sin 60° = √3/2.
Önce tahmin: üçgeni 3 kat büyütürsem sin x ne olur? Kendine söyle, sonra ölçek kaydırıcısını 3'e getir.
Kâğıtta: x = 37° için ölçek 1, 2 ve 3'te karşı kenar ile hipotenüsü bir tabloya yaz; her satırda karşı / hipotenüs'ü hesapla.
Bir kek tarifi: 2 bardak una 1 bardak şeker. Tarifi 3 katına çıkarırsan 6 bardak una 3 bardak şeker girer; oran yine 1/2.
Tarifte oranı sen seçersin. Dik üçgende oranı açı seçer; açı aynı kaldıkça oran değiştirilemez.
Açı aynıysa üçgen ne kadar büyük olursa olsun dört oran aynıdır.
Verilen temsil cümle: "Bir dik üçgende x dar açısı için sin x = 5/13." Ötekini üret: (1) bu cümleye uyan bir dik üçgen çiz ve üç kenarını yaz; (2) cos x, tan x ve cot x'i bir tabloya yaz.
Cevabı göster
| oran | sin x | cos x | tan x | cot x |
|---|---|---|---|---|
| değer | 5/13 | 12/13 | 5/12 | 12/5 |
Üç temsil yan yana. Cümle: sin x = 5/13. Üçgen: karşı 5, hipotenüs 13; Pisagor ile komşu kenar √(169 − 25) = √144 = 12. Tablo: dört oran.
Kesir neye karşılık? 5/13 bir uzunluk değil, bir orandır. Karşı 10 ve hipotenüs 26 olan üçgen de aynı cümleye uyar.
İki temsilde aynı şeyi gösteren yer: kesirdeki 5 ↔ x'in karşısındaki kenar; 13 ↔ hipotenüs.
Bir dik üçgende 30°'lik açının karşısındaki kenar 6 cm. Ece hipotenüsü buluyor. Hangi adımda yanlış yaptı?
- Verilen: açı 30°, karşı kenar 6 cm. İstenen: hipotenüs.
- Karşı kenar ile hipotenüsün birlikte geçtiği oran sinüstür: sin 30° = karşı / hipotenüs.
- sin 30° = 1/2 (özel açı değeri).
- Hipotenüs = karşı · sin 30° = 6 · 1/2 = 3 cm.
- Sonuç: hipotenüs 3 cm.
Cevap
Özdeşlikler, birim çember ve geniş açılar
Bu bölümde: Hipotenüsü 1 olan üçgenden iki özdeşliğe ulaşacaksın. Birim çemberle geniş açıların sinüsünü, kosinüsünü ve tanjantını bulacaksın.
- birim çember — merkezi O, yarıçapı 1 çember · bu değildir: yarıçapı 2 olan çember
- yönlü açı — yönü de hesaba katılan açı · bu değildir: saat yönünde ölçülen pozitif açı
- özdeşlik — her açı için doğru eşitlik · bu değildir: yalnızca bir açıda doğru denklem
- geniş açı — 90° ile 180° arasındaki açı · bu değildir: 90°'den küçük açı
cos 120° artı mı, eksi mi? Hesaplamadan tahmin et.
x dar açı ve sin x = 0,6. sin²x + cos²x = 1 özdeşliğine göre cos x kaçtır?
tan 90° için hangisi doğrudur?
Bence cos 120° = cos 60° = 1/2. 180'den çıkarınca oran aynı kalır.
Ama bu yanlış.
kosinüs noktanın apsisidir. 120°'nin noktası y ekseninin solunda, apsisi eksi. Doğrusu: cos 120° = −cos 60° = −1/2. Sinüste işaret değişmez: sin 120° = sin 60° = √3/2.
sin²x + cos²x = 1
Kelimelerle: sinüsün karesi ile kosinüsün karesi toplanınca 1 çıkar. Bu, hipotenüsü 1 olan üçgende Pisagor'dur.Harfler: sin²x: (sin x)² · cos²x: (cos x)²tan x = sin x / cos x · tan x · cot x = 1
Kelimelerle: tanjant, sinüsün kosinüse bölümüdür. Tanjant ile kotanjant çarpılınca 1 çıkar.Harfler: cot x = cos x / sin xP(cos x, sin x)
Kelimelerle: birim çemberde x açısının noktasının apsisi cos x, ordinatı sin x'tir.Harfler: P: birim çemberdeki nokta · x: x ekseninden pozitif yönde ölçülen açısin(180° − x) = sin x · cos(180° − x) = −cos x
Kelimelerle: y eksenine göre simetrik iki noktanın yüksekliği aynı, apsisleri zıt işaretlidir.Harfler: 180° − x: x'in bütünleri (toplamları 180°)| x | 0° | 90° | 120° | 135° | 150° | 180° |
|---|---|---|---|---|---|---|
| sin x | 0 | 1 | √3/2 | √2/2 | 1/2 | 0 |
| cos x | 1 | 0 | −1/2 | −√2/2 | −√3/2 | −1 |
| tan x | 0 | tanımsız | −√3 | −1 | −√3/3 | 0 |
Yönlü açı: pozitif yön saat yönünün tersidir. Bu kitapta 0° ile 180° arasındaki açıların oranları hesaplanır.
İşaret: dar açıda sin, cos ve tan artıdır. Geniş açıda sin artı, cos ve tan eksidir. tan 90° tanımsızdır.
Kapat ve kendi kelimelerinle yaz: bu kutuyu görmeden formülü ve harflerin anlamını bir kâğıda yaz, sonra karşılaştır.
Çapa: cos 60° = 1/2: 60°'nin noktası P(1/2, √3/2).
Varyant 1: yalnızca açı 120° oldu (180° − 60°). Kosinüs artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Varyant 2: yalnızca açı 90° oldu. Kosinüs artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Varyant 3: yalnızca kosinüs yerine sinüs soruldu; açı 120°. Değer, çapadaki 1/2'ye göre artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Karşı-örnek: "180° − x alınca değer aynı kalır" kuralı kosinüste işlemez: cos 30° = √3/2 ama cos 150° = −√3/2.
Önce tahmin: x = 150° olunca cos x artı mı, eksi mi? sin x? Kendine söyle, sonra kaydırıcıyı 150°'ye getir.
Kâğıtta: 0°, 30°, 60°, 90°, 120°, 150° ve 180° için noktanın koordinatlarını bir tabloya yaz.
Verilen temsil birim çember: P noktası 135°'lik açının noktası. Ötekini üret: (1) P'nin koordinatlarını yaz; (2) sin 135°, cos 135° ve tan 135°'yi bir tabloya yaz.
Cevabı göster
| oran | sin 135° | cos 135° | tan 135° |
|---|---|---|---|
| değer | √2/2 | −√2/2 | −1 |
Üç temsil yan yana. Çember: 135° = 180° − 45°; P, 45°'nin noktasının y eksenine göre simetriği. Koordinat: P(−√2/2, √2/2). Tablo: sin artı, cos eksi, tan = sin/cos = −1.
Neye karşılık? Kırmızı düşey parça P'nin yüksekliği, yani sin 135°. Yeşil parça O'nun solunda; bu yüzden cos 135° eksi.
İki temsilde aynı şeyi gösteren yer: P'nin yüksekliği ↔ tablodaki sin 135° = √2/2.
x dar açı ve sin x = 3/5. Ece tan x'i buluyor. Hangi adımda yanlış yaptı?
- Verilen: sin x = 3/5, x dar açı.
- sin²x + cos²x = 1 → cos²x = 1 − 9/25 = 16/25.
- x dar açı, kosinüs artı: cos x = 4/5.
- tan x = cos x / sin x = (4/5) / (3/5) = 4/3.
- Sonuç: tan x = 4/3.
Kendi kendini puanla · özdeşlik türet. x dar açı olsun. sin²x + cos²x = 1 özdeşliğinden başlayarak tan²x + 1 = 1/cos²x özdeşliğini türet. Her adımın gerekçesini yaz.
Tam puan cevap şuna benzer
1) Başlangıç: sin²x + cos²x = 1.
2) Dar açıda cos x ≠ 0; iki yanı cos²x'e bölerim: sin²x/cos²x + cos²x/cos²x = 1/cos²x.
3) tan x = sin x / cos x olduğu için sin²x/cos²x = tan²x; ayrıca cos²x/cos²x = 1.
4) Sonuç: tan²x + 1 = 1/cos²x.
- Başlangıç özdeşliğini yazdım.
- Hangi ifadeye böldüğümü ve onun 0 olmadığını yazdım.
- tan x = sin x / cos x tanımını kullandığım adımı gösterdim.
Cevap
Açıortaylar ve teğet çemberler
Bu bölümde: Açıortayın iki özelliğini göreceksin: kollara eşit uzaklık ve kenarları orantılı bölme. İç ve dış teğet çemberlerin merkezlerini açıortaylarla bulacaksın.
- açıortay — açıyı iki eş açıya bölen ışın · bu değildir: kenarı iki eşit parçaya bölen
- iç teğet çember — üç kenara içten teğet çember · bu değildir: üç köşeden geçen çember
- dış açıortay — dış açıyı iki eş açıya bölen · bu değildir: iç açıyı bölen açıortay
- dış teğet çember — bir kenara ve uzantılara teğet · bu değildir: üçgenin içinde kalan çember
|AB| = 6, |AC| = 9 olan üçgende A'nın açıortayı BC'yi D'de kesiyor. D nerededir?
ABC üçgeninde |AB| = 5, |AC| = 10. A'nın iç açıortayı BC'yi D'de kesiyor. |BD| : |DC| kaçtır?
Bir P noktası ABC üçgeninin içinde ve üç kenara eşit uzaklıkta. P hangi doğruların kesim noktasıdır?
Bence açıortay karşı kenarı tam ortadan böler; açıyı ikiye bölen kenarı da ikiye böler.
Ama bu yanlış.
açıortay açıyı eşit böler, kenarı değil. |AB| = 6, |AC| = 9, |BC| = 10 olan üçgende parçalar 4 ve 6 çıkar. Kenarı ortadan bölen kenarortaydır; ikisi yalnızca |AB| = |AC| ise çakışır.
Açıortayın özelliği: açıortay üzerindeki her nokta, açının iki koluna eşit uzaklıktadır.
|BD| / |DC| = |AB| / |AC|
Kelimelerle: iç açıortayın ayırdığı iki parça, yanlarındaki kenarlarla aynı orandadır.Harfler: D: A'nın iç açıortayının BC'yi kestiği nokta · |BD|, |DC|: iki parça · |AB|, |AC|: A açısının kenarları|EB| / |EC| = |AB| / |AC|
Kelimelerle: dış açıortay BC doğrusunu uzantıda keser. Uzaklıklar oranı yine kenarlar oranıdır.Harfler: E: A'daki dış açının açıortayının BC doğrusunu kestiği noktaİç teğet çember: üç iç açıortay tek noktada kesişir. Bu nokta I, üç kenara eşit uzaklıktadır; uzaklık r yarıçaptır.
Dış teğet çember: iki dış açıortay ile üçüncü açının iç açıortayı tek noktada kesişir. Bu nokta bir dış teğet çemberin merkezidir.
Dikkat: iç açıortay karşı kenarı ortadan bölmez. Yalnızca |AB| = |AC| ise böler.
Kapat ve kendi kelimelerinle yaz: bu kutuyu görmeden formülü ve harflerin anlamını bir kâğıda yaz, sonra karşılaştır.
Verilen temsil şekil: ABC üçgeninde [AD], A'nın iç açıortayı (iki eş açı yayla işaretli); |AB| = 8, |AC| = 12, |BD| = 6. Ötekini üret: (1) şekildeki bilgiyi bir orantı denklemi olarak yaz ve |DC|'yi bul; (2) sonucu tek cümleyle söyle.
Cevabı göster
Denklem: |BD| / |DC| = |AB| / |AC| → 6 / |DC| = 8 / 12 → 8 · |DC| = 72 → |DC| = 9.
Cümle: A'nın iç açıortayı BC'yi 6 ve 9 birimlik iki parçaya, yani 2 : 3 oranında böler; |BC| = 15.
Neye karşılık? Şekildeki eş açı yayları ↔ denklemi kurma izni. Yay yoksa AD açıortay değildir, orantı da kurulamaz.
İki temsilde aynı şeyi gösteren yer: kısa kenar AB (8) ↔ kısa parça BD (6).
ABC üçgeninde [AD], A'nın iç açıortayı; |AB| = 4, |AC| = 6, |BC| = 5. Ece |BD|'yi buluyor. Hangi adımda yanlış yaptı?
- Verilen: |AB| = 4, |AC| = 6, |BC| = 5; D, BC üzerinde.
- İç açıortay teoremi: |BD| / |DC| = |AC| / |AB| = 6/4 = 3/2.
- |BD| = 3k ve |DC| = 2k alırım; 3k + 2k = 5 → k = 1.
- |BD| = 3 ve |DC| = 2.
- Sonuç: |BD| = 3.
Kendi kendini puanla · açıortay özelliğini ispatla. xOy açısının açıortayı [Oz üzerinde bir P noktası alalım. P'den kollara indirilen dikmelerin ayakları H ve K olsun. |PH| = |PK| olduğunu ispatla.
Tam puan cevap şuna benzer
1) OHP ve OKP dik üçgenleri: ∠OHP = ∠OKP = 90°.
2) ∠HOP = ∠KOP, çünkü [Oz açıortay. [OP] iki üçgende ortak kenar.
3) Üçgende açılar toplamı 180° olduğu için üçüncü açılar da eşit: ∠OPH = ∠OPK.
4) Açı–kenar–açı (A.K.A.) eşliği: OHP ≅ OKP. Eş üçgenlerde karşılıklı kenarlar eşittir: |PH| = |PK|.
- İki dik üçgeni adlandırdım ve dik açıları gösterdim.
- Eşit açıları ve ortak kenarı yazdım; eşlik kuralının adını söyledim.
- Sonucu (|PH| = |PK|) eş üçgenlerden çıkardım.
Cevap
Kenarortay, kenar orta dikme ve yükseklik
Bu bölümde: Kenarortay, kenar orta dikme ve yüksekliklerin kesim noktalarını tanıyacaksın. Ağırlık merkezinin 2 : 1 bölmesini ve dik üçgendeki kısa yolu kullanacaksın.
- kenarortay — köşeyi karşı kenarın ortasına bağlayan · bu değildir: açıyı ikiye bölen doğru parçası
- ağırlık merkezi — üç kenarortayın kesim noktası · bu değildir: kenarortayın orta noktası
- kenar orta dikme — kenarın ortasından geçen dik doğru · bu değildir: köşeden inen dikme
- yükseklik — köşeden karşı kenara inen dikme · bu değildir: her zaman üçgenin içindeki çizgi
Geniş açılı bir üçgenin üç yüksekliğini (ya da uzantılarını) çizersen kesim noktası nerede olur?
G ağırlık merkezi, [AD] kenarortay ve |AG| = 10 cm. |GD| kaç cm'dir?
Ters görev: yüksekliklerinin kesim noktası üçgenin dışında kalan bir üçgen kur. Açıları hangisi olabilir?
Bence yükseklik her zaman üçgenin içindedir; köşeden karşı kenara iner.
Ama bu yanlış.
yükseklik, köşeden karşı kenarın doğrusuna inen dikmedir. Geniş açılı üçgende iki yükseklik kenarın uzantısına düşer; kesim noktası dışarıda kalır. Dik üçgende iki yükseklik dik kenarların kendisidir; kesim dik köşededir.
Kenarortay: köşeyi karşı kenarın orta noktasına bağlar. Üç kenarortay G'de kesişir; G ağırlık merkezidir.
|AG| = 2 · |GD|
Kelimelerle: ağırlık merkezi kenarortayı köşeden 2, kenardan 1 oranında böler. |AG| kenarortayın üçte ikisidir.Harfler: A: köşe · D: karşı kenarın orta noktası · G: ağırlık merkezi|AD| = |BC| / 2 (A = 90°, D hipotenüsün orta noktası)
Kelimelerle: dik köşeden hipotenüse çizilen kenarortay, hipotenüsün yarısıdır.Harfler: A: dik açılı köşe · [BC]: hipotenüs · D: hipotenüsün orta noktasıKenar orta dikme: üçü O'da kesişir. O üç köşeye eşit uzaklıktadır ve çevrel çemberin merkezidir. Dik üçgende O hipotenüsün orta noktasıdır.
Yükseklik: üçü H'de kesişir. Dar açılı üçgende H içte, dik açılıda dik köşede, geniş açılıda dıştadır.
Kapat ve kendi kelimelerinle yaz: bu kutuyu görmeden formülü ve harflerin anlamını bir kâğıda yaz, sonra karşılaştır.
Çapa: Dik üçgende hipotenüs 10 cm: hipotenüse ait kenarortay 10/2 = 5 cm.
Varyant 1: yalnızca hipotenüs 26 cm oldu. Kenarortay artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Varyant 2: yalnızca dik kenarlar değişti; hipotenüs yine 10 cm. Kenarortay artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Varyant 3: yalnızca sorulan uzunluk değişti: dik köşeden G ağırlık merkezine uzaklık soruluyor. Değer 5 cm'ye göre artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Karşı-örnek: kural yalnızca dik üçgende işler. Kenarı 10 cm olan eşkenar üçgende kenarortay 5√3 ≈ 8,65 cm (√3 ≈ 1,73 alınırsa); 5 cm değil.
Önce tahmin: üçgeni geniş açılı yaparsan yüksekliklerin kesim noktası nereye gider? Kendine söyle, sonra "Geniş" düğmesine bas ya da bir köşeyi sürükle.
Bir eleman seç. Köşeleri parmağınla ya da fareyle sürükleyebilirsin; hazır üçgen düğmeleri de var.
Verilen temsil şekil: ABC üçgeninin her köşesinden karşı kenarın doğrusuna dik bir doğru çizilmiş (dik açılar işaretli). Üç doğru "?" noktasında kesişiyor. Ötekini üret: (1) bu doğrular hangi yardımcı elemanlar? (2) "?" noktası için bir cümle yaz.
Cevabı göster
Ad: köşeden karşı kenarın doğrusuna inen dikme yüksekliktir. "?" noktası yüksekliklerin kesim noktası H'dir.
Cümle: B açısı geniş olduğu için A'dan ve C'den inen yükseklikler kenarların uzantısına düşer; H üçgenin dışındadır.
Neye karşılık? Şekildeki dik açı işaretleri ↔ "yükseklik" sözcüğü. Doğrular orta noktalardan geçseydi kenarortay olurdu.
İki temsilde aynı şeyi gösteren yer: kesikli uzantılar ↔ cümledeki "kenarların uzantısına düşer".
ABC dik üçgen, A = 90° ve |BC| = 18 cm. [AD] hipotenüse ait kenarortay, G ağırlık merkezi. Ece |AG|'yi buluyor. Hangi adımda yanlış yaptı?
- D, BC'nin orta noktası: |BD| = |DC| = 9 cm.
- Dik üçgende hipotenüse ait kenarortay hipotenüsün yarısıdır: |AD| = 9 cm.
- G kenarortayı iki eş parçaya böler: |AG| = |GD|.
- |AG| = 9 / 2 = 4,5 cm.
- Sonuç: |AG| = 4,5 cm.
Derine in (isteğe bağlı): Euler doğrusu
Programda zenginleştirmedir; testte yok. Çevrel çemberin merkezi O, ağırlık merkezi G ve diklik merkezi H her üçgende aynı doğrunun üstündedir. Üstelik |GH| = 2 · |OG|.
Bu bölümün dar açılı üçgeninde de öyle: üç nokta bir doğru üzerinde; G, O ile H arasında ve H'ye iki kat uzak.
Cevap
Üçgenin alanı nasıl değişir?
Bu bölümde: Taban ve yükseklik değişince alanın nasıl değiştiğini göreceksin. Paralel doğrular arasındaki eş alanları, benzerlikteki k² kuralını ve sinüsle alan bağıntısını kullanacaksın.
- yükseklik — köşeden taban doğrusuna dik uzaklık · bu değildir: eğik kenarın uzunluğu
- benzerlik oranı — benzer üçgenlerde kenarların oranı · bu değildir: iki alanın oranı
- paralel doğrular — hiç kesişmeyen iki doğru · bu değildir: aynı noktadan geçen doğrular
- alan — üçgenin kapladığı düzlem parçası · bu değildir: kenar uzunluklarının toplamı
Bir üçgenin bütün kenarlarını 2 katına çıkarırsan alanı ne olur?
ABC üçgeninde D, [BC]'nin orta noktası ve A(ABC) = 30 cm². A(ABD) kaç cm²'dir?
İki kenarı 6 cm ve 10 cm, bu kenarlar arasındaki açı 30° olan üçgenin alanı kaç cm²'dir?
Bence kenarlar 2 katına çıkınca alan da 2 katına çıkar.
Ama bu yanlış.
alan iki yönde birden büyür: taban da yükseklik de 2 katı olur. Taban 4, yükseklik 3 iken alan 6; taban 8, yükseklik 6 iken alan 24. 24, 6'nın 4 katıdır. Benzerlik oranı k ise alan k² katıdır.
A = ½ · taban · yükseklik
Kelimelerle: alan, tabanla o tabana ait yüksekliğin çarpımının yarısıdır.Harfler: A: alan · yükseklik: karşı köşeden taban doğrusuna dik uzaklıkYükseklikler eşitse alanlar oranı tabanlar oranıdır. Tabanlar eşitse alanlar oranı yükseklikler oranıdır. Kenarortay alanı ikiye böler.
Paralel doğrular arasında tabanı ortak üçgenlerin alanları eşittir. Kesişince ortak olmayan parçaların alanları da eşit kalır.
A₁ / A₂ = k²
Kelimelerle: benzer iki üçgende alanlar oranı, benzerlik oranının karesidir.Harfler: k: benzerlik oranı (kenarlar oranı) · A₁, A₂: iki üçgenin alanıA = ½ · a · b · sin C
Kelimelerle: iki kenarın çarpımının yarısını, bu kenarların arasındaki açının sinüsüyle çarp.Harfler: a, b: iki kenar · C: a ile b arasındaki açı (dar ya da geniş)Kapat ve kendi kelimelerinle yaz: bu kutuyu görmeden formülü ve harflerin anlamını bir kâğıda yaz, sonra karşılaştır.
Çapa: a = 6 cm, b = 8 cm, aradaki açı C = 30°: A = ½ · 6 · 8 · sin 30° = ½ · 6 · 8 · 1/2 = 12 cm².
Varyant 1: yalnızca C açısı 150° oldu. Alan artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Varyant 2: yalnızca C açısı 90° oldu. Alan artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Varyant 3: yalnızca a kenarı 2 katına çıktı: a = 12 cm. Alan artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Karşı-örnek: C, a ile b'nin arasındaki açı olmalı. Dik kenarları 3 ve 4, hipotenüsü 5 olan üçgende 3 ile 5'i alıp 90°'yi kullanırsan ½ · 3 · 5 · 1 = 7,5 çıkar. Oysa alan ½ · 3 · 4 = 6; 90°, 3 ile 5'in arasındaki açı değil.
Önce tahmin: tepe noktası paralel doğru üzerinde sağa kayınca alan artar mı, azalır mı, aynı mı kalır? Kendine söyle, sonra dene.
Kâğıtta: taban 6 cm, yükseklik 4 cm olan üç farklı üçgen çiz (tepe solda, ortada, sağda); üçünün alanını hesapla.
Bir fotoğrafı eni ve boyu 2 katına çıkacak biçimde büyüt. Kâğıtta kapladığı yer 4 katı olur; küçük fotoğraftan 4 tanesi büyüğün üstüne dizilir.
Fotoğrafı yalnızca eninden çekip uzatabilirsin; o zaman şekil benzer kalmaz ve alan yalnızca 2 katı olur.
Benzer büyütmede alan iki yönde birden büyür: kenar k katıysa alan k² katıdır.
Verilen temsil tablo: yüksekliği 6 cm olan dört üçgenin tabanları 2, 4, 6 ve 8 cm. Ötekini üret: (1) alanları hesapla ve taban–alan grafiğini çiz; (2) alanı tabana bağlayan formülü yaz.
Cevabı göster
| Taban (cm) | 2 | 4 | 6 | 8 |
|---|---|---|---|---|
| Alan (cm²) | 6 | 12 | 18 | 24 |
Üç temsil yan yana. Tablo: alan = ½ · taban · 6. Grafik: noktalar orijinden geçen bir doğru üzerinde. Formül: A = 3 · taban.
Eğim neye karşılık? Eğim 3, yüksekliğin yarısıdır: taban 1 cm uzayınca alan 3 cm² artar.
İki temsilde aynı şeyi gösteren yer: tablodaki (4, 12) sütunu ↔ grafikteki (4, 12) noktası.
Üçgen biçimli küçük bir tabelanın ön yüzünün alanı 0,5 m²; boyamak için 1 kutu boya yetiyor. Aynı biçimde, bütün kenarları 3 katı olan büyük bir tabela yapılacak. Ece gereken boyayı hesaplıyor. Hangi adımda yanlış yaptı?
- Küçük tabela: alan 0,5 m², 1 kutu boya.
- Büyük tabela küçüğe benzer; benzerlik oranı k = 3.
- Alan da 3 katı olur: 0,5 · 3 = 1,5 m².
- 1,5 m² için 3 kutu boya gerekir.
- Sonuç: 3 kutu boya.
Derine in (isteğe bağlı): Heron bağıntısı
Programda "başka alan bağıntıları" zenginleştirmedir; testte yok. Üç kenarı a, b, c olan üçgende u = (a + b + c) / 2 olsun. Alan: A = √(u · (u − a) · (u − b) · (u − c)).
Örnek: kenarları 3, 4, 5 olan üçgende u = 6. A = √(6 · 3 · 2 · 1) = √36 = 6. Dik kenarlarla bulunan ½ · 3 · 4 = 6 ile aynı.
Cevap
Sinüs ve kosinüs teoremleri
Bu bölümde: Sinüs teoremini alan bağıntısından doğrulayacak, kosinüs teoremini ek çizim ve Pisagor ile ispatlayacaksın. Hangi soruda hangi teoremi kullanacağına karar vereceksin.
- sinüs teoremi — kenarlar karşı açıların sinüsleriyle orantılı · bu değildir: yalnızca dik üçgende geçen kural
- kosinüs teoremi — Pisagor'un her üçgene genişlemiş hâli · bu değildir: yalnızca dik üçgende geçen kural
- ek çizim — ispat için eklenen yardımcı çizgi · bu değildir: soruda verilen kenar
- ispat — genel doğruluğu adım adım göstermek · bu değildir: birkaç örnekte denemek
Kenarları 5 cm ve 8 cm, bu kenarlar arasındaki açı 60° olan üçgenin üçüncü kenarı için hangisi doğru?
b = 3, c = 5 ve aradaki açı A = 60° ise a² kaçtır?
Bir üçgende A = 45°, B = 60° ve a = 4 cm verilmiş. b'yi bulmak için hangisi en uygun?
Bence kosinüs teoremi Pisagor'un başka adıdır; dik üçgen ister.
Ama bu yanlış.
kosinüs teoremi her üçgende geçerlidir. Dik üçgende cos 90° = 0 olur, son terim kaybolur ve Pisagor'a iner. Kenarları 5 ve 8 cm, aradaki açı 60° olan üçgende üçüncü kenar 7 cm; Pisagor'la bulunan √89 yanlıştır.
a / sin A = b / sin B = c / sin C
Kelimelerle: her kenar, karşısındaki açının sinüsüyle aynı orandadır.Harfler: a, b, c: kenarlar · A, B, C: bu kenarların karşısındaki açılara² = b² + c² − 2 · b · c · cos A
Kelimelerle: a'nın karesini bulmak için b² + c²'den 2 · b · c · cos A çıkarılır. A, a kenarının karşısındaki açıdır.Harfler: a: A açısının karşısındaki kenar · b, c: A açısını oluşturan kenarlarcos A = (b² + c² − a²) / (2 · b · c)
Kelimelerle: üç kenar biliniyorsa açının kosinüsü bu kesirle bulunur.Harfler: aynı harfler; A, a'nın karşısındaki açıHangi teorem? İki kenar ve aradaki açı ya da üç kenar → kosinüs teoremi. İki açı ve bir kenar → sinüs teoremi.
A = 90° iken cos A = 0 olur ve kosinüs teoremi Pisagor'a iner. A geniş açıysa cos A eksidir.
Kapat ve kendi kelimelerinle yaz: bu kutuyu görmeden formülü ve harflerin anlamını bir kâğıda yaz, sonra karşılaştır.
Çapa: a = 5 cm, b = 8 cm, C = 60°: c² = 25 + 64 − 2 · 5 · 8 · 1/2 = 49, c = 7 cm.
Varyant 1: yalnızca C açısı 90° oldu. c artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Varyant 2: yalnızca C açısı 120° oldu. c artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Varyant 3: yalnızca a ile b yer değiştirdi: a = 8 cm, b = 5 cm. c artar mı, azalır mı, aynı mı kalır?
Karşı-örnek: c² = a² + b² (Pisagor) yalnızca C = 90° iken doğrudur. C = 60° iken c² = 89 değil, 49 çıkar.
Verilen temsil cümle: "Bir parkta K ağacından L ağacına 15 m, K'dan M ağacına 8 m. KL ile KM doğruları arasındaki açı 60°." Ötekini üret: (1) durumu bir üçgen olarak çiz; (2) |LM| için bir denklem yaz ve çöz.
Cevabı göster
Denklem: iki kenar ve aradaki açı → kosinüs teoremi: |LM|² = 15² + 8² − 2 · 15 · 8 · cos 60° = 225 + 64 − 120 = 169 → |LM| = 13 m.
Cümle: L ile M ağaçları arası 13 m.
Neye karşılık? Cümledeki "arasındaki açı" ↔ şekilde K köşesindeki 60° ↔ denklemdeki cos 60°. Açı K'da olduğu için karşısındaki kenar LM bulunur.
İki temsilde aynı şeyi gösteren yer: şekildeki "?" kenarı ↔ denklemin sol yanı |LM|².
ABC üçgeninde b = 5, c = 16 ve A = 120°. Ece a'yı buluyor. Hangi adımda yanlış yaptı?
- İki kenar ve aradaki açı verilmiş: kosinüs teoremi.
- a² = b² + c² − 2 · b · c · cos A.
- cos 120° = 1/2.
- a² = 25 + 256 − 2 · 5 · 16 · 1/2 = 281 − 80 = 201.
- a = √201.
Kendi kendini puanla · kosinüs teoremini ispatla. Dar açılı bir ABC üçgeninde a² = b² + c² − 2bc · cos A eşitliğini bir ek çizim yaparak ispatla. Her adımda hangi bilgiyi kullandığını yaz.
Tam puan cevap şuna benzer
1) Ek çizim: C'den AB'ye dikme; ayağı H.
2) ACH dik üçgeninde kosinüs ve sinüs tanımı: |AH| = b · cos A, |CH| = b · sin A. Buradan |HB| = c − b · cos A.
3) CHB dik üçgeninde Pisagor: a² = (b · sin A)² + (c − b · cos A)².
4) Kareleri aç: a² = b² · sin²A + c² − 2bc · cos A + b² · cos²A = b² · (sin²A + cos²A) + c² − 2bc · cos A.
5) sin²A + cos²A = 1 olduğu için a² = b² + c² − 2bc · cos A.
- Ek çizimi (yüksekliği) ve ayak noktasını adlandırdım.
- İki dik üçgende sinüs–kosinüs tanımını ve Pisagor'u nerede kullandığımı yazdım.
- sin²A + cos²A = 1 özdeşliğini kullandığım adımı gösterdim.
Derine in (isteğe bağlı): oran neden hep aynı sayı?
Programda yazmıyor; testte yok. a / sin A oranı, üçgenin köşelerinden geçen çemberin çapına eşittir: a / sin A = 2R. R, çevrel çemberin yarıçapıdır.
Bu yüzden aynı üçgenin üç oranı da aynı sayıyı verir.
Cevap
Soru: aşağıdaki cümlelerden hangileri her üçgen için (ya da yazılan türdeki her üçgen için) doğrudur? Doğru bulduğun hücrelere dokun, sonra kontrol et.
Neden? (kontrol ettikten sonra aç)
Doğrular: 1 ve 2 (G ve I her üçgende içte), 5 (dik kenarlar birer yükseklik, dik köşede kesişir), 6 (hipotenüse ait kenarortay hipotenüsün yarısı).
Yanlışlar: 3 ve 4 geniş açılı üçgende dışarıda kalır. 7: G kenarortayı 2 : 1 böler. 8: açıortay yalnızca iki kenar eşitse ortadan böler. 9: dış teğet çember üçgenin dışındadır.
Bugün öğrendiğim en önemli şey (oran, birim çember, yardımcı eleman ya da teorem hakkında tek cümle):
Hâlâ bulanık olan (geniş açıda işaret mi, açıortay oranı mı, hangi teorem mi?):
Kendi örneğim (çevrende bir üçgen ve onda ölçebileceğin bir açı ya da kenar):
Hangi formül, hangi soruda?
Soru hangi kelimeyi söylüyorsa o satıra bak.
| Formül / kural | Ne zaman kullanılır | Harfler / anlamı |
|---|---|---|
| sin x = karşı / hipotenüs · cos x = komşu / hipotenüs | "dik üçgen", "hipotenüs verilmiş", "eğik yüzey" | karşı: açının karşısındaki dik kenar · komşu: açının kolu olan dik kenar |
| tan x = karşı / komşu · cot x = komşu / karşı | "iki dik kenar", "gölge", "direk" | tan ile cot birbirinin tersi |
| sin x = cos(90° − x); özel açı tablosu | "30°, 45°, 60°", "tümler açı" | sin 30° = 1/2, sin 45° = √2/2, sin 60° = √3/2 … |
| sin²x + cos²x = 1 · tan x = sin x / cos x · tan x · cot x = 1 | "sin x verilmiş, cos x isteniyor", "özdeşlik" | dar açıda hepsi artı |
| P(cos x, sin x) · sin(180° − x) = sin x · cos(180° − x) = −cos x | "geniş açı", "120°, 135°, 150°", "birim çember" | geniş açıda sin artı, cos ve tan eksi; tan 90° tanımsız |
| |BD| / |DC| = |AB| / |AC| (iç) · |EB| / |EC| = |AB| / |AC| (dış) | "açıortay", "dış açıortay" | D, E: açıortay ayakları; kısa kenarın yanındaki parça kısa |
| |AG| = 2 · |GD| · dik üçgende |AD| = |BC| / 2 | "ağırlık merkezi", "kenarortay", "hipotenüse ait kenarortay" | G: ağırlık merkezi · D: kenarın orta noktası |
| I · G · O · H | "kenarlara eşit uzak", "köşelere eşit uzak", "yüksekliklerin kesimi" | I: iç açıortaylar · G: kenarortaylar · O: kenar orta dikmeler · H: yükseklikler |
| A = ½ · taban · yükseklik | "aynı yükseklik", "paralel doğrular", "orta nokta" | yükseklik aynıysa alan tabanla orantılı |
| A₁ / A₂ = k² | "benzer", "kenarları k katı", "ölçek" | k: benzerlik oranı |
| A = ½ · a · b · sin C | "iki kenar ve aradaki açı", "alan" | C: a ile b arasındaki açı |
| a / sin A = b / sin B = c / sin C | "iki açı ve bir kenar" | her kenar karşısındaki açıyla eşlenir |
| a² = b² + c² − 2bc · cos A | "iki kenar ve aradaki açı", "üç kenar" | A: a'nın karşısındaki açı; A = 90° ise Pisagor |
- Verilenleri yaz: hipotenüs = 10 cm, x = 30°.
- Ne isteniyor? karşı ve komşu dik kenar.
Hipotenüs ve bir açı verilmiş: karşı için sinüs, komşu için kosinüs. Temsil: şekil seçtim; hipotenüsü ve açıyı üçgenin üstüne yazınca hangi kenarın karşı olduğu görünür.
- Kural harfleriyle: sin 30° = karşı / 10 ve cos 30° = komşu / 10.
- Karşı: sin 30° = 1/2 (özel açı değeri) → 1/2 = karşı / 10 → karşı = 10 · 1/2 = 5 cm.Karşı kenarı yalnız bırakmak için eşitliğin iki yanı 10 ile çarpılır.
- Komşu: cos 30° = √3/2 (özel açı değeri) → komşu = 10 · √3/2 = 5√3 ≈ 5 · 1,73 = 8,65 cm.Kosinüs, komşu kenar ile hipotenüsü bağlar.
Yerine koyarak: 5² + (5√3)² = 25 + 75 = 100 = 10²; Pisagor tutuyor. İki dik kenar da hipotenüsten kısa: 5 < 8,65 < 10.
- Verilenleri yaz: sin x = 8/17, x dar açı.
- Ne isteniyor? cos x, tan x ve cot x.
sin x'ten cos x'e özdeşlikle geç, sonra tanjant ve kotanjantı sin ile cos'tan kur. Temsil: denklem; istersen karşı 8, hipotenüs 17 olan bir üçgen çiz.
- Kural harfleriyle: sin²x + cos²x = 1.
- cos x: cos²x = 1 − 64/289 = 225/289 → cos x = 15/17 (dar açıda artı).
son adımı sen tamamla
- tan x: tan x = sin x / cos x = (8/17) / (15/17) = 8/15.
- cot x: tan x · cot x = 1 → cot x = 15/8.
Aralık: 0 < 15/17 < 1 ✓. Yerine koyarak: (8/15) · (15/8) = 1 ✓. Üçgenle: 8² + 15² = 64 + 225 = 289 = 17² ✓.
Özdeşlikle: cos²x = 1 − 64/289 = 225/289, cos x = 15/17; sonra tan ve cot.
Üçgen çiz: karşı 8, hipotenüs 17. Pisagor ile komşu √(289 − 64) = 15. Oranları oku: cos x = 15/17, tan x = 8/15, cot x = 15/8.
Hangisi ne zaman? Kısa yol yalnızca x dar açıyken işler. Geniş açıda üçgen çizilemez; işareti birim çemberden alırsın.
- Verilenleri yaz: üç geniş açı: 120°, 150° ve 135°.
- Ne isteniyor? ifadenin değeri.
Her geniş açıyı bütünlerine (180° − x) indir; işareti birim çemberden al. Temsil: birim çember; üç nokta da y ekseninin solunda, kosinüs ve tanjant eksi.
- Kural harfleriyle: sin(180° − x) = sin x, cos(180° − x) = −cos x, tan x = sin x / cos x.
- sin 120°: 180° − 120° = 60° → sin 120° = sin 60° = √3/2.Sinüs noktanın yüksekliğidir; y eksenine göre simetrik noktalarda aynıdır.
- cos 150°: 180° − 150° = 30° → cos 150° = −cos 30° = −√3/2.Kosinüs noktanın apsisidir; geniş açıda nokta y ekseninin solunda, apsis eksi.
- tan 135°: tan 135° = sin 135° / cos 135° = (√2/2) / (−√2/2) = −1.
- Yerine koy: (√3/2) · (−√3/2) + (−1) = −3/4 − 1 = −7/4.
Aralık: sin 120° · cos 150° çarpımı −1 ile 1 arasında (−3/4). Üstüne −1 eklenince −7/4 = −1,75 olur; iki terim de eksi olduğu için sonuç eksi.
Birim çember: her açının noktasını çiz, koordinatlarını oku. 150°'nin noktası (−√3/2, 1/2), 135°'ninki (−√2/2, √2/2).
Kural: 180° − x ile dar açıya in; sinüste işaret aynı, kosinüste ve tanjantta ters.
Hangisi ne zaman? Kural hızlıdır ama işareti unutursan yanıltır. Emin değilsen noktayı çiz; nokta yalan söylemez.
- Verilenleri yaz: |AB| = 6, |AC| = 9, |BC| = 10.
- Ne isteniyor? |BD|, |DC| ve |EB|.
İki açıortay teoremi de aynı oranı (|AB| : |AC|) verir; iç açıortay kenarın içinde, dış açıortay uzantısında böler. Temsil: şekil; E'nin hangi uçta olduğunu şekil söyler.
- Kural harfleriyle: iç açıortay |BD| / |DC| = |AB| / |AC|; dış açıortay |EB| / |EC| = |AB| / |AC|. Oran 6 : 9 = 2 : 3.
- İç açıortay: |BD| = 2k, |DC| = 3k; 2k + 3k = 10 → k = 2 → |BD| = 4, |DC| = 6.
son adımı sen tamamla
- E nerede? |EB| < |EC| olmalı; E, kısa kenar AB'nin tarafında, B'nin ötesinde. O hâlde |EC| = |EB| + 10.
- Dış açıortay: |EB| / (|EB| + 10) = 2/3 → 3 · |EB| = 2 · |EB| + 20 → |EB| = 20.
Yerine koyarak: 4/6 = 6/9 ✓ ve 20/30 = 6/9 ✓. |BD| + |DC| = 10 ✓. E kısa kenar AB'nin tarafında ✓.
- Verilenleri yaz: kenarlar 2, 3 ve 6 cm; Ece'nin sonucu cos C = −23/12.
- Ne isteniyor? (a) neden mantıksız; (b) yanlış varsayım.
Mantıksız sonuç: yol doğru görünüyor ama sonuç tanımın dışında. Önce hesabı, sonra aralığı, en son varsayımı denetle. Temsil: denklem; istersen 2 ve 3 cm'lik iki çubuğu 6 cm'lik bir tabanın uçlarına koymayı dene.
- Hesabı denetle: 4 + 9 − 36 = −23 ve 2 · 2 · 3 = 12. −23/12 ≈ −1,92; işlem doğru.
- (a) Aralık kontrolü: her açı için −1 ≤ cos C ≤ 1. −1,92 < −1 olduğu için böyle bir açı yoktur.Kosinüs, birim çemberde noktanın apsisidir; −1 ile 1 dışına çıkamaz.
- (b) Varsayım: "bu üç uzunlukla bir üçgen kurulur" varsayımı yanlış. Üçgen eşitsizliği: 2 + 3 = 5 < 6.Bir kenar, öteki iki kenarın toplamından kısa olmalı.
- Sonuç: kenarları 2, 3, 6 cm olan üçgen yoktur; teorem ancak üçgen varken uygulanır.
Karşılaştır: kenarlar 2, 3 ve 4 cm olsaydı cos C = (4 + 9 − 16) / 12 = −3/12 = −1/4 çıkardı; aralıkta. O üçgen vardır, çünkü 2 + 3 > 4.
- Verilenleri yaz: |AB| = 8 cm, |AC| = 6 cm, aradaki açı A = 30°.
- Ne isteniyor? A(ABC), iki yoldan.
İki kenar ve aradaki açı var: sinüslü alan bağıntısı. Yükseklik de aynı sinüsten gelir. Temsil: şekil; A köşesindeki açıyı iki kenarın arasına yaz.
buradan sonrasını sen çöz
- Kural harfleriyle: A(ABC) = ½ · |AB| · |AC| · sin A.
- Birinci yol: sin 30° = 1/2 (özel açı değeri) → A(ABC) = ½ · 8 · 6 · 1/2 = 12 cm².
- İkinci yol: C'den AB'ye yükseklik h = |AC| · sin 30° = 6 · 1/2 = 3 cm → A(ABC) = ½ · 8 · 3 = 12 cm².
İki yol aynı sonucu verdi ✓. 12 cm², A dik açı olsaydı çıkacak ½ · 8 · 6 = 24'ten küçük; 30° dar ve küçük bir açı ✓.
- Verilenleri yaz: b = 30 m, c = 50 m, aradaki açı A = 120°.
- Ne isteniyor? (a) a kenarı; (b) alan.
İki kenar ve aradaki açı: üçüncü kenar için kosinüs teoremi, alan için sinüslü alan bağıntısı. Temsil: şekil; açıyı iki kenarın arasına yaz, karşıdaki kenar a olur.
- Kural harfleriyle: a² = b² + c² − 2bc · cos A ve alan = ½ · b · c · sin A.
- (a) cos 120° = −cos 60° = −1/2 → a² = 900 + 2500 − 2 · 30 · 50 · (−1/2) = 3400 + 1500 = 4900 → a = 70 m.
ara adımı göster
30² = 900; 50² = 2500; 2 · 30 · 50 = 3000; 3000 · (−1/2) = −1500; çıkarılan −1500 olduğu için 1500 eklenir.Geniş açıda kosinüs eksidir; −2bc · cos A terimi artıya döner. - (b) sin 120° = sin 60° = √3/2 → alan = ½ · 30 · 50 · √3/2 = 375√3 ≈ 375 · 1,73 = 648,75 m².sin(180° − x) = sin x; geniş açının sinüsü artıdır.
a = 70 m en uzun kenar ve en büyük açının (120°) karşısında ✓. Üçgen eşitsizliği: 70 < 30 + 50 = 80 ✓. Alan pozitif ve birimi m² ✓.
- Verilenleri yaz: |AB| = 20 m; ∠TAK = 30°, ∠TBK = 60°; K kulenin dibi.
- Ne isteniyor? h = |KT|.
İki açı ve bir kenar belli olan ABT üçgeninde sinüs teoremi, sonra BKT dik üçgeninde sinüs. Temsil: şekil; iki üçgeni ayrı ayrı gör.
buradan sonrasını sen çöz
- ABT üçgeninin açıları: B'deki iç açı 180° − 60° = 120°; T'deki açı 180° − 30° − 120° = 30°.
- Sinüs teoremi (ABT): |BT| / sin 30° = |AB| / sin 30° → |BT| = |AB| = 20 m.
- BKT dik üçgeni: sin 60° = h / |BT| → h = 20 · √3/2 = 10√3 ≈ 10 · 1,73 = 17,3 m.
h ≈ 17,3 m, hipotenüs |BT| = 20 m'den kısa ✓. Kontrol: |BK| = 20 · cos 60° = 10 m, |AK| = 20 + 10 = 30 m; tan 30° = 10√3 / 30 = √3/3 ✓.
I. Direk, parkın kenar orta dikmelerinin kesim noktasına dikilir.
II. Bu nokta parkın içindedir.
III. Bu nokta parkın üç kenarına da eşit uzaklıktadır.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III
- Ne veriliyor? Geniş açılı bir üçgen; üç köşeye eşit uzaklıkta bir nokta aranıyor.
- Ne isteniyor? Üç yargının doğruluğu; şıklar öncül kombinasyonu.
- Hangi kavram / şekil? Köşelere eşit uzak nokta: kenar orta dikmelerin kesimi O. Kenarlara eşit uzak nokta: iç açıortayların kesimi I.
- Birim kontrolü / okuma tuzağı: birim yok; "köşelere" ile "kenarlara" farklı sözcükler; "geniş açı" sözü O'nun yerini belirler.
Her yargıyı bir kesim noktasının özelliğiyle eşle. Temsil: şekil; geniş açılı bir üçgen çizip kenar orta dikmeleri kabaca çiz.
- I: kenar orta dikme üzerindeki nokta kenarın iki ucuna eşit uzaktır; iki dikmenin kesimi üç köşeye eşit uzak. Doğru.
- II: geniş açılı üçgende çevrel çemberin merkezi üçgenin dışındadır. Yanlış.
- III: kenarlara eşit uzak olan nokta iç teğet çemberin merkezidir, O değil. Yanlış.
Bağlamla uyumlu: direk park alanının dışına düşebilir; belediye bu yüzden başka bir yer seçmek zorunda kalabilir. Dar açılı bir parkta nokta içte olurdu.
- Ne veriliyor? Şekil (eğik yüzey, yükseklik) ve kural: x ≤ 5°, sin 5° ≈ 0,087.
- Ne isteniyor? (a) okuma; (b) sin x; (c) karar ve gereken en kısa eğik yüzey.
- Hangi kavram / şekil? Yükseklik x'in karşısı, eğik yüzey hipotenüs: sinüs. Dar açıda açı büyüdükçe sinüs de büyür.
- Birim kontrolü / okuma tuzağı: iki uzunluk da metre; "en az" sözü eşitsizlik kurduğunu söyler.
Önce doğrudan oku, sonra tek oran hesapla, en son sinüsü kuralın sinüsüyle karşılaştır. Temsil: şekil; üç adım da aynı dik üçgenden.
- (a) Doğrudan okuma: eğik yüzey 5 m, yükseklik 0,5 m.
- (b) Tek adım hesap: sin x = karşı / hipotenüs = 0,5 / 5 = 0,1.
- (c) Çıkarım: 0,1 > 0,087. Dar açıda sinüs açıyla birlikte büyüdüğü için x > 5°; rampa kurala uymuyor. Kural için 0,5 / ℓ ≤ 0,087 olmalı → ℓ ≥ 0,5 / 0,087 ≈ 5,75 m.
Uzun rampa daha yatık olur: ℓ büyüyünce 0,5 / ℓ küçülür ✓. 5,75 m > 5 m, beklenen yönde ✓. Birim metre ✓.